Այսպէս է ասում Տէրը. «Բայց պիղծ բաներից եւ սնոտի խօսքերից հեռո՛ւ մնա, քանի որ դրանց անձնատուր եղողները աւելի ու աւելի առաջ են գնում ամբարշտութիւնների մէջ, եւ նրանց խօսքերը քաղցկեղի նման ճարակ են գտնում» (Տիմոթեոս 2:16)

Քրիստոնեական եկեղեցու խորհրդաբանությունը

Միջնադար - մի ժամանակաշրջան, երբ աշխարհն ընկալվում էր սիմվոլիկ պատկերացումների ներքո, և արվեստում գերիշխում էր խորհրդաբանական մտա­ծե­լա­կերպը

* * *

Համաձայն քրիստոնեական պատկերացումների` եկեղեցին հանդիսանում է Տիեզեր­քի մոդելը երկրի վրա: Տաճարն ընդգրկում է ողջ Տիեզերքը և համարվում է վեր­ջի­նիս խորհրդաբանական արտապատկերումը: Տաճարի կառուցվածքում ընկած է քրիստոնեության գլ­խա­վոր գաղափարը` մարդ-աստված հարաբերությունն ու երկիր-երկինք սիմվոլիկ կա­պը:

Վաղքրիստոնեական տաճարների` առաջին հերթին բազիլիկ կառույցների տարա­ծական կազմակերպման մեջ ակնհայտ է արևմուտք-արևելք ուղղվածությունը, որում իրար են հաջորդում ատրիումը (բաց բակ), նարտեքսը (նախասրահ), նաոսը (աղո­թասրահ), բեմը (ամբիոն) և աբսիդը (խորան): Այս դասավորությունն ինքնին հու­շում է նորահավատին և հավատացյալին հոգու փրկության ուղին` ցույց տալով վեր­ջի­նիս խորհրդաբանական փուլերը:

Այս երթի մեջ իրենց հերթին առանձնանում են երեք գլխավոր բաժանումներ` նախամուտք, աղոթասրահ, խորան: Վերոնշյալ դասավորությունն հա­մա­պա­տաս­խանում է նաև քրիստոնեական համայնքի երեք գլխավոր բաժանումներին` ապաշ­խա­րողներ, հավատացյալներ, հոգևորականներ:

Էջմիածին

Բազիլիկ տաճարներում կարևորվում է եկեղեցու հորիզոնական ուղ­ղու­թյունը և այն շեշտող խորանը: Խորանին մոտենալու հետ զուգահեռ մեծանում է եկեղեցու մասերի սրբազան նշա­նակությունը: Խորանի հատվածը քրիստոնեական տաճարի ամենասրբազան մասն է` դեպի ուր ուղ­ղվում է եկեղեցի մտնողների ուշադրությունը: Խորանը տաճարի կառուցվածքային ձևավորման ան­քակ­տելի և կանոնիկ մասն է: Այն մարմնավորում է վերերկնային ոլորտը` Եր­կնքի երկինքը` Տիեզերքը: Խորանն իր ձևով (կիսաշրջան) նմանվում է նաև այն քա­րան­ձա­վին, որտեղ ծնվել է Քրիստոսը: Այստեղ է գտնվում Երկնային Տիրոջ գահը` Սբ. Սե­ղա­նը բեմի վրա:

Այնուհետև, երբ լայն տարածում են գտնում և սկսում են գերիշխել կենտրոնագմբեթ եկե­ղե­ցիները, բազիլիկներին բնորոշ խորհրդաբանությունը տեղափոխվում է այնտեղ:

Հայրավանք, գմբեթ (photo by Hayk Barkhudaryan)

Բազիլիկ տաճարները չէին բավարարում նոր պահանջներին այն պատճառով, որ զուրկ էին Տիեզերքի այնպիսի վառ խորհրդանիշից, ինչպիսին էր գմբեթը: Երկիր-երկինք հարաբերության արտահայտման համար կառույցի հորիզոնական ուղղությունը շեշ­տող արևելյան գլխավոր խորանից առավել կարևորվում է եկեղեցու ուղղահայաց առանց­քը, որն ավարտվում է գմբեթով: Գմբեթն իր շրջանաձև ուրվագծով ամ­բող­ջաց­նում է քրիստոնեական եկեղեցու իդեալական կերպարը՝ առավել ընդգծելով քրիս­տո­նեա­կան աշխարհայացքի առանցքային գաղափարը` տաճար-տիեզերք խորհր­դա­բա­նու­թյունը:

Աղբյուր՝ Avestagir