Այսպէս է ասում Տէրը. «Եւ կամ ի՞նչ միաբանութիւն Քրիստոսի եւ Բելիարի միջեւ. կամ ի՞նչ առնչութիւն ունի հաւատացեալը անհաւատի հետ. կամ ի՞նչ նմանութիւն ունի Աստծու տաճարը մեհեանների հետ։ Արդարեւ, կենդանի Աստծու տաճար էք դուք» (Կորնթացիներ 6:16)

Եսայի քհն. Արթենյան. Ինչպես ճանաչել ես-ը` որպես անհատ և «ես»-ը` որպես անձ

Արտասովոր մարդ հռչակվելու մոլուցքը ժամանակի խնդիր է այսօր, բայց այդ արտասովոր մարդը սովորաբար ունի սահմանափակ դրսևորումներ, ինչպես մեղքը, որ միակերպ է բոլոր մարդկանց համար, և որը սահմանափակում է մարդու հնարավորությունները: Ամեն տեղ մենք որակում ենք մեզ` դիմացինին մերժելով: Եթե ինքնահաստատումը դիմացինի մերժումն է, ապա այն ենթադրում է սիրո մերժում, քանի որ սիրել, նշանակում է ընդունել դիմացինի գոյությունը և ճանաչել նրա իրավունքները: Հաճախ մարդկային հարաբերություններ համարում ենք այն, ինչը պարզապես պայքար է, հակամարտություն, որի ժամանակ դիմացինին ոչ թե ճանաչում ենք, այլ անտեսում և սպանում հոգեպես:

Մեր «ես»-ը կկարողանանք հաղթահարել միայն սիրո մթնոլորտում: Երբ ասում ենք՝ «ես քեզ սիրում եմ», սկզբում «ես»-ը պատկերացնում ենք մեծատառով, «սիրում եմ» արտահայտությունը պատկերացնում ենք որպես կապ, իսկ «քեզ»-ը, որը պատկերացնում ենք փոքրատառ, ընդամենը մեր վերաբերմունքի օբյեկտն է: Երբ սերը աճում է, «ես»-ը դառնում է փոքրատառ, և «ես»-ը ու «քեզ»-ը հավասարվում են իրար, իսկ «սիրում եմ» արտահայտությունը դադարում է պարզ կապ լինելուց, այն դառնում է որակ: Մարդկային հարաբերությունները ստատիկ չեն, դրանք դինամիկ են: Այլ կերպ՝ «ես քեզ սիրում եմ» ձևակերպման մեջ, եթե սկզբում «ես»-ը կենտրոնն է, ապա սերը զորանալուն զուգահեռ կենտրոնը փոխվում է, կենտրոնը դառնում է «քեզ»-ը: Խոսքը այս դինամիկ հարաբերությունների մասին է:

Երբ որոշում ենք որակել մեր «ես»-ը իբրև անհատականություն, առաջինը, որ կարող ենք ինքներս մեզ հարցնել, հետևյալն է՝ ի՞նչ արժեք և իմաստ ունեն մեզ համար «ես քեզ սիրում եմ», «ես առանց քեզ չեմ կարող», «դու ինձ պետք ես» արտահայտությունները:

Բանն այն է, որ մեր պատկերացումների համաձայն այն, ինչ մեր մեջ մեզ դուր է գալիս մեր «ես»-ին է, իսկ ինչը վատն է, իմ «ես»-ը չէ, ուղղակի ստացվել է պատահականորեն: Իրականում վատը մեր մաշկին չի դիպչում, այլ մեր հոգու մեջ է արմատանում, և դա մեզ ավելի է զայրացնում: Մենք պիտի հասկանանք, որ Աստված մեզ թույլ է տալիս մեր չարիքները, մեր մեղքերը տեսնել այն ժամանակ, երբ վստահ է, որ ունենք բավականաչափ հավատք, և այդ հավատքով մենք կկարողանանք հաղթահարել չարիքը: Կարևորն այն է, որ մարդն ինքն իրեն տեսնի ամբողջականության մեջ` ոչ միայն լավը, այլև վատը:

Օրինակ՝ Աստված մեր ձեռքին տվել է մի նյութ, որպեսզի մի բան պատրաստենք: Մեր երևակայությունը, միտքը, ցանկությունը, կարողությունները պետք է համապատասխան լինեն այն նյութին, որը ունենք մեր ձեռքի տակ, քանի որ դրանք տարբեր բաներ են: Մեր միտքը պետք է իրականություն դառնա` համապատասխան մեր ձեռքի տակ ունեցած նյութի: Չենք կարող փայտե խաչ պատրաստել, եթե մեր ձեռքին ունենք երկաթ: Հետևաբար այդ նյութը մենք ենք, այդ նյութը մեր «ես»-ն է, և մենք պիտի փորձենք մեր կարողությունները, մեր բոլոր հնարավորությունները համապատասխանեցնել մեր «ես»-ին առողջ ինքնաճանաչողության միջոցով, քանի որ վերջին դատաստանին ոչ ոք չի հարցնելու մեզ, թե դու արդյո՞ք սուրբ Պետրոսն ես, այլ պիտի հարցնի` դու փորձեցի՞ր նմանվել Պետրոսին, թե՞ ոչ: Եվ այս հարցին պատասխանելու համար մենք պիտի փորձենք ճանաչել մեր «ես»-ը, ինքնաճանաչողության միջոցով վերագտնել մեր մարդկային կոչումը, վերագտնել մեր միությունը Աստծո հետ և իմաստավորել մեր կյանքը:

Հետևաբար մենք ինքնաճանաչողության երկու ճանապարհ ունենք` իբրև անհատ մերժելով ու հակադրվելով, և իբրև անձ, որ մաքրում է անհատականության ամեն տեսակ սխալ դրսևորումները, գտնում իր ամբողջականությունը և բացահայտում աստվածային իր պատկերը: