Այսպէս է ասում Տէրը. «Այլ դու երբ աղօթես, մտի՛ր քո սենեակը, փակի՛ր քո դռները եւ ծածո՛ւկ աղօթիր քո Հօրը, եւ քո Հայրը, որ տեսնում է, ինչ որ ծածուկ է, կը հատուցի քեզ յայտնապէս» (Ղուկ. 11:4)

Նարդի

Մի նկարի պատմություն

Պատկերված ձախից աջ: Առնո Բաբաջանյան, Արայիկ Բաբաջանյան` կոմպոզիտորի որդին, ես` ֆիլմի ռեժիսորը, Լաերտ Պողոսյանը ՝ օպերատորը, Տիգրան Պետրոսյանը և ռեժիսորի օգնական Վլադիմիր Միրզոյանը.

Իմ պատմությունը այս նկարի մասին է լինելու, ավելի ճիշտ, երկու մեծ հայերի հանդիպման մասին ... նարդի խաղալիս, որը դարձավ պատմական:

... 1967 թվականին ինձ բախտ վիճակվեց սկսել "Առնո Բաբաջանյան - Քո ժամանակակիցը» ֆիլմի նկարահանումները, որը նվիրված է նշանավոր կոմպոզիտորին: Սցենարը գրել է իմ ընկեր, հայտնի դրամատուրգ, մեծ վարպետ Անդրեյ Վերդյանը, ով, ցավոք, շատ վաղ հեռացավ: Մենք պատրաստ էինք սկսել առաջին դրվագները նկարահանել: Հանկարծ մեզ Մոսկվայից հայտնում են, որ Բաբաջանյանը լուրջ հիվանդ է և գտնվում է պաշտպանության նախարարության «Արխանգելսկ» առողջարանում: Ստուդիայի տնօրինությունը որոշում էր կայացրել անհապաղ անցնել Բաբաջանյանի հետ կապված դրվագների նկարահանումներին: Մի քանի օրից մեր անձնակազմը հայտնվեց Բաբաջանյանի մոտ, ում արդեն նախորոք զգուշացրել էինք մեր գալստյան մասին: Նա ուրախությամբ համաձայնեց «անվերապահորեն կատարել մեր պահանջները»: Մենք շտապում ենք: Բժշկական եզրակացությունը մեզ շատ էր մտահոգում, քանի որ ասում էին, որ Առնոն դատապարտված է և պետք է պատրաստ լինել ամենավատին. Իսկ Առնոն. Նա անուղղելի լավատես էր. Կատակներ, կատակներ… Նա եզակի հումոր ուներ և միշտ արդիական: Շատերին էինք հրավիրում «Արխանգելսկո» Բաբաջանյանի հետ հանդիպելու, սակայն հատուկ հետաքրքրությամբ մենք սպասում էինք Տիգրան Պետրոսյանի ՝ շախմատի աշխարհի չեմպիոնի ժամանմանը: Այդ օրը Առնոն ուժեղ ցնցումներ ունեցավ, բայց նա մեկ է առաջարկում էր, որ ես սպասեի Պետրոսյանին այգում: Մենք նստած էինք նստարանին և նա խոսեց.

- Վիլեն, միայն անկեղծ, դուք գիտե՞ք ինչ - որ բան:

- Ինչ նկատի ունեք, Առնո, - սկզբում ես չէի հասկանում:

- Չգիտեմ ինչու շատ եք շտապում, - հեգնանքով ասաց Առնոն.

Հիմա ես հասկացա ... մենք իսկապես շատ էինք շտապում, նկարահանում էինք գրեթե առանց դուբլերի, առանձնապես չմշակելով կադրերը, տեսարանները, պլանները:

Հենց Առնո Հարությունովիչը մի փոքր իրեն լավ էր զգում, մենք անմիջապես վերցնում էինք տեսախցիկը: Լինելով զգայուն, իմանալով կինոմատոգրաֆիայի ներքին խոհանոցոի բոլոր մանրուքները, նա չէր կարող չնկատել, որ մենք շտապում էինք: Այդ հիմար իրավիճակից օգնեց դուրս գնալ նոր ժամանած Տիգրան Պետրոսյանը:

- Ահա և Տիգրան Վարդանովիչը:

Առնոն կանգնեց եւ շշնջաց.

- Իսկ դու, Վիլեն, փոքր ես, բայց լավ խորամանկ ես:

Ես ծանոթ էի Տիգրան Վարդանովիչի հետ: Նա մեծ եղբորս ընկերն էր, փորձառու շախմատիստ էր: Երբ Պետրոսյանը գալիս էր Երևան, ապա միշտ այցելում էր եղբորս: Անմոռանալի օրեր էին ... Նրանք շատ ջերմորեն ողջունեցին միմյանց: Տիգրան Վադանովիչը շատ ջերմ էր և ընկերասեր, հետաքրքրվում էր անձնակազմի յուրաքանչյուր անդամի կյանքով, հաջողություններով: Անկեղծ ասած, նրան ոչ ոք չէր սպասում այդպիսին տեսնել: Շատերն ասում էին, որ նա հպարտ է, չխոսկան, գոռոզ: Ոչ մի նման բան: Իսկ ինչ հեշտ էր աշխատել նրա հետ: Մենք պետք է արագ որոշեինք, թե ինչպես ենք նկարահանելու երկու հանճարներին. Կրկին Առնոն օգնության հասավ.

- Եկեք նարդի խաղալիս: Մենք Տիգրանի հետ խաղանք, իսկ դուք նկարեք:

Ինձ դուր եկավ միտքը, և ես անմիջապես հրանհանգ տվեցի բոլորին պատրաստվել: Նրանք բերեցին նարդին:

- Սպասեք մի րոպե: Սպասեք: Դուք մի կարևոր կետ հաշվի չեք առել: Իսկ եթե ես պարտվեմ, -լրջորեն հարցրեց Տիգրանը:

Մենք բոլորս ծիծաղեցինք, հասկանալով Պետրոսյանին:

- Ուրեմն կթողնես չեմպիոնի տիտղոսդ այստեղ և կվերադառնաս տուն որպես մի սովորական շախմատիստ, - հեգնանքով ասաց Առնոն:

- Գիտեք, ես չեմ սիրում պարտվել, - ասաց Պետրոսյանը:

- Նախ, այս մասին ոչ ոք չի խոսա. Եվ երկրորդ ...

- Սպասեք մի րոպե. Ինչ է կարծում եք ես կպարտվե՞մ:

- Ես չեմ կարծում՝ վստահ եմ: Ես նույնպես չեմ սիրում պարտվել:

- Դուք արձանագրեցի՞ք մաեստրոյի խոսքերը:

- Նկարահանումը վաղուց է սկսվել, Տիգրան Վարդանովիչ, - ասացի ես.

- Ուրեմն, գործում է թաքնված տեսախցիկի համակա՞րգը: Դե ինչ, եկեք խաղանք ... հետաքրքիր է՝ ինչպես եք պատրաստվում թաքցնել բոլորի կողմից սիրված կոմպոզիտորի դեմքը, - շարունակեց կատակել:

- Մի անհանգստացեք. Այդ ժամանակ ցույց կտան զարմացած աչքերով շախմատի թագավորին...

Նրանց միջև երգիծական երկխոսությունը շարունակվեց արդեն խաղի ընթացքում: Սկսվեց մի պատմական խաղ հրաշալի կոմպոզիտոր Առնո Բաբաջանյանի և շախմատի հանճար Տիգրան Պետրոսյանի միջև: Ինչու՞ պատմական: Քանզի նրանք միմյանց հետ ոչ դրանից առաջ և ոչ էլ հետո այլևս նարդի չխաղացին: Իսկ ինպիսի տրամադրությամբ էին խաղում: Դա տեսնել և լսել էր պետք: Մենք բոլորս տարվել էինք այդ խաղով ինչպես վաղեմի երկրպագուներ: Ազարտը հասավ իր գագաթնակետին: Հաշիվը դարձավ 4:4: Պատկերացնու՞մ եք, թե ինչպիսի խաղ էր եղել: Հանկարծ Առնո Բաբաջանյանը առաջարկեց խաղն ավարտել ոչ-ոքի: Պետրոսյանը բարձր ծիծաղեց: Բնականաբար մենք նույնպես:

- Ոչ-ոքին քո սիրելի զբաղմունքն է: Ինչու՞ ես ծիծաղում:

- Հարգելիս, եթե ուզում ես իմանալ, իմ բոլոր ոչ-ոքիները հավասար են հաղթանակի: Այնպես որ գցի՛ր զառերը: Տիգրան Պետրոսյանը դեռ երկար ժամանակ կնստի իր գահին: Դե՛, նետի՛ր:

Բոլորս ընկերովի ծափահարեցինք: Սկսվեց որոշիչ մարտը: Այս գրավիչ մենամարտն այնուամենայնիվ ավարտվեց հաղթանակով: Թող ինձ ների ընթերցողը, բայց ես կմնամ հավատարիմ իմ երդմանը և մենամարտի գաղտնիքը չեմ բարձրաձայնի: Ֆիլմում համապատասխան հատվածից ստիպված եղանք հանել ձայներն ու կադրերը, որպեսզի ոչ ոք չիմանա, թե ով հաղթեց: Մենամարտի արդյունքը մնաց, մնաց նկարահանող խմբի հիշողության մեջ որպես սուրբ գաղտնիք, բացահայտմանը ոչ ենթակա:

Առնոն այդ տարի վերականգնվեց, բայց ոչ երկար ժամանակով: Շուտով նա մահացավ: Իսկ երկու տարի անց, մենք հրաժեշտ տվեցինք նաև մեր ժողովրդի հպարտությանը՝ Տիգրան Պետրոսյանին: Ես հիշեցի Պետրոսյանին հասցեագրված Բաբաջանյանի խոսքերը խաղից հետո, հայտնի հանդիպման մասին. «Բոլոր տեսակի խաղերը նրա համար հավասարապես մատչելի էին: Մեծ բնակտոր» Այսօր նայում եմ լուսանկարին և մտածում. «Աստված իմ, ես ունեմ հրաշալի մասնագիտություն: Շնորհիվ նրա, ես հանդիպել եմ տասնյակ մեծ, տաղանդավոր, հրաշալի ընկերների, տղամարդկանց, որոնց անունները հպարտությամբ արտասանում է ոչ միայն յուրաքանչյուր հայ, այլև ողջ ինտելեկտուալ աշխարհը»:

Վիլեն Զախարյան, ռեժիսոր, Հայաստանի վաստակավոր կինոգործիչ

Մոսկվա, 2015 թ.