Այսպէս է ասում Տէրը. Որդեա՛կ, պահի՛ր իմ խօսքերը եւ օր ու գիշեր դրանց մասի՛ն մտածիր իբրեւ հարազատ որդի եւ ազնիւ ժառանգ, իսկ նա, ով չի նորոգում եւ բարձրացնում նախնիների առաքինութիւնը, նա ամօթ եւ նախատինք է իր պապերի համար եւ մի նոր անէծք: ՍԻՐԱՔ ; 20 ,28

Սամվել Մարտիրոսյան. Պոչը

Շատ վաղուց է եղել:

Ինչքա՞ն, ոչ ոք չգիտի:

Բայց մինչև հիմա էլ մարդիկ հիշում են ու ծիծաղում:

Հիշում են, որովհետև սա մի սովորական դեպք չի: Այսպիսի բաները մարդու հետ կյանքում մի անգամ են պատահում, կամ էլ բոլորովին չեն պատահում:

Իսկ ծիծաղում են, որովհետև դա հենց իրենց հետ է պատահել:

ՈՒրեմն լսեք, թե բանն ինչպես է եղել:

Օրերից մի օր, մեծ, շատ մեծ երկրի մի թագավոր սովորականից շուտ է արթնանում քնից: Վեր կենալուն պես, թիկնոցն ուսերին է գցում, ու հապշտապ մոտենում պալատական գլխավոր հայելուն:

Շուտ է վեր կենում, որովհետև ողջ գիշեր շուռումուռ էր եկել անկողնու մեջ, ու այդպես էլ չէր կարողացել քնել: Ինչ որ բան խանգարում էր նրան, անհանգստացնում:

Նայում է հայելու մեջ, ու սարսափով հայտնաբերում, որ իր հետևից մի երկար պոչ է քարշ գալիս: Այնքան երկար, որ մինչև գետին է հասնում:

Թագավորը վախենում է, իրար խառնվում, չգիտի՝ ի՞նչ անի:

Այս կողմ է վազում, այն կողմ է վազում, բայց արի ու տես, որ պոչն էլ նրա ետևից է այս ու այն կողմ վազում, պոկ չի գալիս:

Մեկ մտածում է՝ ձեռքը գցի, քաշի ու պոկի նրան իրենից, բայց քաջությունը չի հերիքում, ու այդպես շվար կանգնում, մնում է դահլիճի մեջտեղում, ընկնում ծանր, արքայական մտքերի մեջ:

Քիչ անց, երբ մի կերպ ուշքի է գալիս, կեռիկի վրայից զգուշորեն իջեցնում է ոսկե զանգն ու մի երկու անգամ թափահարում:

Ձայնի վրա ներս է վազում առաջին խորհրդատուն:

- Տեսնու՞մ ես,- խոժոռ հարցնում է թագավորը:

- Տեսնում եմ, տեր արքա,- հնազանդորեն կմկմում է առաջին խորհրդատուն:

- Եթե մինչև արևի մայր մտնելը չպարզես, թե ի՞նչ բան է սա, ապա, լավ իմացիր՝ իրիկունը գլխիդ հետ հրաժեշտ ես տալու:

- Ո՞րն է իմ մեղքը,- ծնկներին է ընկնում առաջին խորհրդատուն,- ո՞րն է իմ մեղքն, ի՞նչ եմ արել…

- Այս վայրկյանից, քո մեղքն այն է,- ասում է թագավորը,- որ դու տեսնում ես իմ պոչը: Իսկ դա, իմացած եղիր, մեծ մեղք է, շատ մեծ մեղք:

Խեղճ խորհրդատուն մորուքը բռնած դուրս է վազում:

Թագավորը մի անգամ էլ է թափահարում զանգը: Ձայնի վրա ներս է ընկնում երկրորդ խորհրդատուն:

Նույնն էլ երկրորդ ու երրորդ խոհրդականներին է արքան պատվիրում ու սպառնում:

Այստեղ պետք է ասել, որ նույնիսկ այն հին ժամանակներում, թագավորներն առանց խորհրդականների չէին կարող ոչ մի որոշում ընդունել:

Բայց քանի որ հենց սկզբից էլ պարզ էր, որ նրանցից ոչ մի օգուտ չկա, դրա համար էլ երեք հոգուց ավել չէին պահում:

Երեք հատ ու՝ վերջ:

Ահա խորհրդականները գնացին, ու թագավորը նորից մենակ մնաց:

- Էս ի՞նչ բան էր,- կրկնեց նա, ինքն իրեն ուսումնասիրելով հայելու մեջ,- երկնային պատի՞ժ է, թե՝ պարգև:

Եթե սա պատիժ է, ապա կարելի է հրաման տալ, և դահիճը նույն վայրկյանին կկտրի այդ անիծյալ պոչը:

- Կտրել, կտրել է պետք,- տեղնուտեղն արձագանքեց անկյունում պատրաստ կանգնած դահիճը և մի քայլ առաջ եկավ:

Թագավորը ետ-ետ գնաց ու հենվեց պատին:

- Իսկ եթե պարգև՞ է,- չէր հանգստանում նա,- լսվա՞ծ բան է, որ թագավորը բաց աչքով իր ունեցածը կտրի, գցի մի կողմ:

Թե այսօր այդպես հեշտությամբ թույլ տաս, որ պոչդ կտրեն, ապա վաղն էլ, մեկ էլ տեսար՝ գլուխդ կտրեցին: Չէ, չի կարելի արքայի գործերը դահճին վստահել:

Իսկ միգուցե տերտերի՞ն է հարկավոր դիմել: Ի՞նչ կա որ: Թող աղոթք կարդա, թող օրհնած ջուր ցանի: Նրա օրհնանքից հետո, ուզած-չուզած, բոլորն էլ կհամակերպվեն եղածի հետ:

- Աղոթել, աղոթել է պետք,- առաջ եկավ մյուս անկյունում պատրաստ կանգնած տիրացուն:

- Մեռոնաջրելն, իհարկե, ավելի լավ միտք է, քան թե կտրել, դեն շպրտելը,- մտքերի մեջ ընկավ արքան: Բայց ի՞նչ կասեն մարդիկ, եթե իմանան, որ եկեղեցին օրհնել է իմ պոչը: Անշուշտ կուզենան, որ իրենց մեղք ու արատներն էլ օրհնվի, ներվի: Քաոս, իրարանցում կսկսվի երկրիս մեջ: Վախ ու հավատ կկորչի:

Իսկ մարդկանց վախ է պետք, հավատ է պետք ապրելու համար:

Իսկ պոչավո՞ր է արքան, թե՝ ոչ, դա այսքան տարի ոչ ոքի չի էլ հետաքրքրել:

Նա այնքան էր հոգնել ետ ու առաջ քայլելուց, որ վերցրեց ու նստեց դահլիճի մեջտեղում, սալահատակի վրա:

- Ինչ լավ կլիներ, եթե այս բոլորը երազ լիներ:

Այդ ժամանակ նա ծափ կտար ու բարձրաձայն կկանչեր,- երազահանին իսկույն ինձ մոտ բերեք:

Վախից կուչ եկած ներս կմտներ պալատական երազահանն ու խոնարհ կկանգներ, կսպասեր հրամանին:Նա շատ երազներ էր բացել իր համար, և անշուշտ, այս մեկն էլ կբացեր: Երկար-բարակ կզրուցեր, ու վերջիվերջո կիմանար, թե ի՞նչ է ուզում իրենից լսել իր արքան:

Բայց, ափսոս, սա երազ չէր, այլ՝ իրողություն:

Մի խոսքով, իրիկունը բոլորը գալիս, հավաքվում են պալատական ընդունարանում:

Առաջին խորհրդականն ասում է՝

- Տեր թագավոր, ես ամբողջ կյանքս աստղերի հետ եմ խոսել, և աստղերն ինձ ասում են, որ առյուծի է այդ պոչը: Դու երկար տարիներ առյուծի պես կռիվ ես տվել մեր երկրի թշնամիների դեմ, ու դրա համար էլ, վերջ ի վերջո, ինքդ էլ առյուծ ես դարձել:

- Ես արեգակի հետ եմ զրուցել երկար,- ասում է երկրորդ խորհրդականը:

- Արեգակն ինձ ասում է, որ քեզ օձի կերպարանք է տրված՝ կրելու: Որովհետև դու միշտ աչքի ես ընկել քո իմաստնությամբ ու հմտությամբ: Օձի է այդ պոչը, տեր թագավոր:

- Իմ երկար տարիների զրույցները լուսնի հետ են եղել, և ոչ մի անգամ դեռ չի սխալվել իմ զրուցակիցը,- առաջ է գալիս երրորդ խորհրդականը:

- Լուսնյակն ինձ ասում է, որ համառ ու աշխատասեր ավանակի է այդ պոչը: Քո երկարամյա քրտնաջան աշխատանքի ու մեծ գործերի համար է դա քեզ շնորհված:

Դուր չէին գալիս նրանց ասածներն արքային:

Նրանց ամեն մի խոսքից հետո ավելի էր նա մռայլվում ու մթնում:

Չէր հավատում նա իմաստուններին: Չէր հավատում, բայց ճար չկար: Հարկավոր էր մի որոշում ընդունել:

- Ձեր պատասխաններն ինձ չհամոզեցին,- վրդովված բացականչեց արքան,- բայց ես ձեզ չեմ գլխատի:

Ես հրաման կտամ, որ իմ պալատում բոլորը պոչեր կրեն, և չբաժանվեն այդ պոչերից այնքան ժամանակ, քանի դեռ մեկնումեկը չի գտել իմ հարցի իսկակա՛ն պատասխանը:

Պալատականներն ամբողջ օրվա մեջ առաջին անգամ թեթևացած շունչ քաշեցին:

Շատ ուրախացան, որ այս անգամ բոլորի գլուխներն իրենց տեղերում մնացին: Գլուխները մնացին, դեռ մի բան էլ՝ պոչեր ավելացան:

Բայց ասում են, որ այդ օրվանից, մեր թագավորին միայն պալատական կապիկներն էին շրջապատում:

Ինչու՞ էին այդպես ասում՝ չգիտեմ:

Գուցե այդ երկրում մարդիկ ավելի շատ կապիկների՞ էին նմանվում, երբ պոչեր էին կպցնում իրենց: Միգուցե:

Բայց այդ երկրի բնակիչներին, արի ու տես, դա դուր էր գալիս և նույնիսկ զվարճացնում էր:

ԵՎ իրոք, ի՞նչ կար տխրելու:

Չէ՞ որ այդ դեպքը պատահել է ոչ թե իրենց, այլ իրենց թագավորի հետ միայն,- ծիծաղում էին անցորդները:

Շատ էին զվարճանում:

Բայց ինձ, չգիտես ինչու, մինչև հիմա էլ թվում է, որ սխալվում էին նրանք:

Սխալվում էին, որովհետև նույնիսկ այն հին ժամանակներից էլ դեռ ընդունված էր աշխարհում, որ մարդիկ միայն մարդկա՛նց մեջ պետք է ապրեն, իսկ կապիկները՝ կապիկների:

«Ձմեռային հեքիաթներ» շարքից