Այսպէս է ասում Տէրը. «Միայն թէ Աւետարանին արժանի ձեւով ընթացէ՛ք, որպէսզի ձեզ տեսնելու գամ թէ հեռու լինեմ, լսեմ ձեր մասին, որ հաստատուն էք մնացել մէ՛կ հոգով եւ որպէս մէ՛կ շունչ պայքարում էք Աւետարանի հաւատի համար» (Փիլիպեցիներ 1:27)

Հայկական գրաֆիկա

Թանգարանի գրաֆիկայի հավաքածուի կորիզն են կազմում շուրջ 250 հայ նկարիչների գծանկարները, ջրանկարները, պաստելները, գրքային գրաֆիկան, ծաղրանկարները, պլակատները, որոնք ընդհանուր հաշվով կազմում են ավելի քան 4000 միավոր: Հայկական գրաֆիկան իր արմատներով կապված է միջնադարի հայերեն ձեռագիր գրքի ստեղծման, նրա ձևավորման ու նկարազարդման հետ: Մի կողմ թողնելով գրաֆիկայի ծագման պատմությունը` նշենք, որ ի տարբերություն գեղանկարչության, հայկական գծանկարը որպես արվեստի տեսակ սկսել է ձևավորվել 19-րդ դարից: Հայկական հավաքածուն արժևորվում է ինչպես ցուցանմուշների մեծ մասի բարձր գեղարվեստական մակարդակով, այնպես էլ նրանով, որ այստեղ ներկայացված են, թեև ոչ համազոր, գրաֆիկայի հայրենական դպրոցի զարգացման բոլոր փուլերը, նրանց հիմնական տեսակներն ու ժանրերը` սկսած 19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի 90-ականները:

Ժամանակի առումով պատկերասրահի հավաքածուում ամենավաղ գծանկարները պատկանում են հռչակավոր ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկուն (1817-1900), որի արվեստը վերաբերում է թեˊ հայկական, թեˊ ռուսական մշակույթներին:

19-րդ դարում Կոստանդնուպոլսում է ապրել և ստեղծագործել գծանկարի վարպետ դիմանկարիչ Մելքոն Տիրացույանը (1837-1904):

19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբի հայկական արվեստը բնորոշվում է Ռուսաստանում, Եվրոպայում և Անդրկովկասի մշակույթի կենտրոն Թիֆլիսում մասնագիտական կրթություն ստացած նկարիչների թվային աճով: Նրանցից ոմանք մնացին օտար երկրներում, շատերը հաստատվեցին Թիֆլիսում: Ընդլայնվում է նաև նրանց ստեղծագործական թեմատիկան: Գրաֆիկայում ի հայտ են գալիս նոր ժանրեր` բնանկար, այդ թվում նաև ճարտարապետական, կենցաղային տեսարաններ, շարունակվում են զարգանալ դիմանկարը և գրքարվեստը, ծնունդ են առնում նոր տեսակներ` պլակատ, թատերա-դեկորացիոն արվեստ և այլն:

Դիմանկարի ժանրը, որ նախորդ ժամանակաշրջանի գեղանկարչության գրեթե միակ ոլորտն էր, իր զարգացումն ապրեց նաև գրաֆիկայի մեջ` Ստեփան Աղաջանյանի (1863-1940), Փանոս Թերլեմեզյանի (1865-1941), Ենովք Նազարյանցի (1868-1928), Հմայակ Հակոբյանի (1871-1939), Դավիթ Օքրոյանցի (1874-1943) արվեստում: Հայկական գրաֆիկայի հետագա զարգացմանը զգալիորեն նպաստեց բոլոր ժանրերում ստեղծագործող Վարդգես Սուրենյանցի (1860-1921) արվեստը: Պատկերասրահում հավաքված են նկարչի գրքային, ամսագրային ձևավորումները, թատերական ձևավորումների էսքիզները, դիմանկարները, պլակատները: Գևորգ Բաշինջաղյանի (1857-1925), Հարություն Շամշինյանի (1856-1914), Հմայակ Հակոբյանի (1871-1939), Սեդրակ Առաքելյանի (1884-1942) աշխատանքներում կենտրոնական տեղ է գրավում բնանկարը: Բացի բնանկարից, Հարություն Շամշինյանը (1856-1914) անդրադարձել է նաև ժանրային տեսարաններին, նա առաջինն էր հայ նկարիչներից, որ պատկերեց հասարակ մարդկանց կենցաղը: Այդ թեման իր ուրույն և վառ արտացոլումը գտավ ինքնատիպ գծանկարիչ Վանո Խոջաբեկյանի (1875-1922) ստեղծագործության մեջ:

Ճարտարապետական պեյզաժը ներկայացված է Արշակ Ֆեթվաճյանի (1866-1947) վարպետորեն արված և պատմական արժեք ունեցող ջրանկարներում, իսկ հետագայում նաև քանդակագործ Ստեփան Թարյանի (1899-1954) գործերում:

Հայկական գրաֆիկայում առանձնահատուկ տեղ է գրավում ֆրանսահայ նկարիչ Էդգար Շահինը (1874-1947), որի օֆորտներն արժանացել են համաշխարհային ճանաչման:

Օֆորտի և վիմագրության տեխնիկայով են աշխատել նաև ֆրանսահայ արվեստագետներ Տիգրան Փոլադը (1874-1950), Գառզուն (1907-2000), Ժանսեմը (1920), Արսեն Շաբանյանը (1864-1949) և այլք:

Ամերիկահայ աշխարհահռչակ նկարիչ Արշիլ Գորկու (1904-1948) արվեստը սյուրռեալիզմն ու աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմը կապող օղակ է: Թանգարանի հավաքածուում տեղ է գտել 1930-ական թվականներին ստեղծած նրա մեկ ճեպանկար:

Սկսած 20-րդ դարի առաջին կեսից և հետագայում շատ նկարիչներ, որ ճակատագրի բերումով ապրում էին աշխարհի տարբեր ծայրերում, հնարավորություն ունեցան վերահաստատվելու հայրենիքում: Այս հանգամանքը ևս նպաստեց գրաֆիկայի բոլոր ժանրերի և տեսակների զարգացմանը, իսկ գծանկարը հետզհետե ստացավ ինքնուրույն բնույթ:

1920-ական, նաև 1940-ական թվականներին պատմական-քաղաքական իրադարձությունների բերումով ուշադրության են արժանանում ծաղրանկարը և պլակատը: Գրաֆիկայի նշված տեսակներում էին աշխատում Լևոն Գենչօղլյանը (1897-1974), Աշոտ Մամաջանյանը (1908-1994), Մարիամ Ասլամազյանը (1907-2006) և Երանուհի Ասլամազյանը (1909-1998), Դմիտրի Նալբանդյանը (1906-1993/4), Սարգիս Արուտչյանը (1920-2000) և ուրիշներ:

Մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում քանդակագործներ Հակոբ Գյուրջյանի (1881-1948) և Երվանդ Քոչարի (1899-1979) գրաֆիկական գործերը, որոնք աչքի են ընկնում գծերի պլաստիկայով, կերպարների յուրովի մեկնաբանմամբ և կատարման ֆակտուրայով:

Պետրոս Կոնտուրաջյանի (1905-1965) ստեղծագործական ժառանգությունը ամենամեծն է հավաքածուում: Բազմաթիվ են պաստելով, մատիտով և ածուխով արված կանանց մերկ ֆիգուրներն ու դիմանկարները, բնապատկերներն ու նատյուրմորտները: Պատկերասրահի ֆոնդերում են գտնվում Նիկոլայ Թևոսյանի (1910-1957)` եվրոպական հին վարպետների ոճով, սանգինայով արված նրբագեղ դիմանկարները:

Ուշագրավ են Մարտիրոս Սարյանի (1880-1972), Հակոբ Կոջոյանի (1883-1959), Տաճատ Խաչվանքյանի (1896-1940), Միքայել Արուտչյանի (1897-1961), Շավարշ Հովհաննիսյանի (1908-1980), Արարատ Ղարիբյանի (1903-1952), Սարգիս Ալեքսանյանի (1910-1942), Կարապետ Տիրատուրյանի (1911-1975), Էդվարդ Իսաբեկյանի (1914-2007), Գրիգոր Խանջյանի (1926-2000), Գեորգի Յարալյանի (1927) ինչպես գրքային նկարազարդումներն ու ձևավորումները, այնպես էլ ինքնուրույն գծանկարները: Կերպարվեստի և ժամանակատարածական արվեստների սինթեզի խնդիրներն է փորձել լուծել իր ստեղծագործության մեջ Գեորգի Յակուլովը (1884-1928): Թանգարանի ֆոնդերում են պահվում Մարտիրոս Սարյանի (1880-1972), Գեորգի Յակուլովի (1884-1928), Միքայել Արուտչյանի (1897-1961), Մինաս Ավետիսյանի (1928-1975), Գեղամ Ասատրյանի (1920-1995) թատերական բեմադրությունների էսքիզները:

20-րդ դարի 70-80-ական թվականներին մի շարք նկարիչների` Վլադիմիր Այվազյանի (1915-1999), Կարապետ Գյոկչակյանի (1916-1999), Վահրամ Խաչիկյանի (1923-2002), Պետրոս Մալայանի (1927-1999), Արկադի Պետրոսյանի (1933), Ռուդոլֆ Խաչատրյանի (1937-2007), Հենրիկ Մամյանի (1934), Անդրանիկ Կիլիկյանի (1937-2005), Արա Բաղդասարյանի (1940), Գաստելլո Գասպարյանի (1941), Ռուբեն Ղևոնդյանի (1942) և շատ ուրիշների արվեստի կարևոր մասն են կազմում հաստոցային գծանկարը և տպագրական գրաֆիկան:

Աղբյուր՝ ՀԱՊ