Այսպէս է ասում Տէրը. Որդեա՛կ, պահի՛ր իմ խօսքերը եւ օր ու գիշեր դրանց մասի՛ն մտածիր իբրեւ հարազատ որդի եւ ազնիւ ժառանգ, իսկ նա, ով չի նորոգում եւ բարձրացնում նախնիների առաքինութիւնը, նա ամօթ եւ նախատինք է իր պապերի համար եւ մի նոր անէծք: ՍԻՐԱՔ ; 20 ,28

Էդվարդ Միլիտոնյան. «Չի լի­նում»

Աշ­խար­հում կա մի հե­քի­ա­թա­սաց տղա, անու­նը` Էդու­արդ, Էդու­լիկ, Էդուկ, Էդ­դի, Էդիկ, որը ոչ մի հե­քի­աթ չի կար­դա­ցել, բայց լսել է տար­բեր հրաշ­ա­պա­տում հե­քի­աթ­ներ ու ինքն էլ է փոր­ձում հո­րի­նել, բայց նա հե­քի­ա­թը չի սկ­սում սո­վո­րա­կա­նի նման. “Լի­նում է, չի լի­նում”, նա մի­ան­գա­մից սկ­սում է այս­պես. «Չի լի­նում”, այս­պես ու վերջ:

Նրա առա­ջին հե­քի­աթն իս­կը գրե­լու բան է, որ բո­լոր երե­խա­նե­րը կար­դան: Ին­քը չի նե­ղա­նա, որ իր պա­պը պատ­մի, ու­րեմն` կար­դա­ցեք. “Չի լի­նում մարդ ու կին, նրանք ու­նե­նում են մի քաջ տղա, որը գնում է ան­տառ ար­ջե­րի հետ խա­ղա­լու: Հայրն ասում է` տղա ջան, ար­ջե­րին շատ չտան­ջես, հատ­կա­պես, քո­թոթ­նե­րին, իսկ մայրն ասում է՝ տղա ջան, զգույշ մնա, ար­ջե­րը շատ ու­ժեղ են: Սա­կայն այդ փոք­րիկ տղան մտա­դիր չէ հա­լա­ծել ու տան­ջել ար­ջե­րին և չի զգուշ­ա­նա նրանց հետ ըմբ­շա­մար­տե­լիս, որով­հետև նա որոշ­ել է նրանց հետ պահմ­տո­ցի խա­ղալ, իսկ այդ խա­ղը, բո­լորդ գի­տեք, վտան­գա­վոր չէ: Տղան առա­ջին պա­տա­հած ար­ջին հա­մո­զում է կան­չել իր քո­թոթ­նե­րին և պահմ­տո­ցի խա­ղալ: Ար­ջը զար­մա­նում է, որ ար­ջե­րից զատ կան արա­րած­ներ, որոնք իրեն­ցից ու­ժեղ­նե­րից չեն­ վա­խե­նում, նույ­նիսկ պահմ­տո­ցի խա­ղա­լու են հրա­վի­րում, այդ­քան հա­մար­ձակ և խա­ղա­սեր տղա­յին ձեռ­քից բռ­նում է ու թռց­նում օդ: Տղան թռ­չում է ծա­ռե­րից վեր ու ընկ­նում մի բարձր, սա­ղար­թա­խիտ ծա­ռի հաստ ճյու­ղի վրա: Տղան վա­խե­նում է, որով­հետև վերևից նա­յե­լիս նա տես­նում է ոչ մի­այն ար­ջի, այլև՝ առ­յու­ծի, գայ­լի, հո­վա­զի ու մի աղ­վե­սի: Ծա­ռի վրա տղա­յին տես­նե­լով, գա­լիս են առ­յու­ծը, գայ­լը, հո­վա­զը և աղ­վե­սը: Նրանք որ­սի հոտ առած նա­յում են վեր՝ Էդու­լի­կին: Հո­վազն ասում է.

- Բարձ­րա­նամ, իջեց­նեմ տղա­յին, կընկ­նի:

Առ­յուծն ասում է.

- Ի՞նչ է, կար­ծում ես, որ ես չեմ կա­րո­ղա­նում ծառ բարձ­րա­նալ, ու­րեմն տղան քո՞նն է, - և այն­պես է հար­վա­ծում հո­վա­զին, որ նա ան­հե­տա­նում է թփե­րի հետևում:

Գայ­լը լուռ հետևում է և գլ­խով ցույց է տա­լիս աղ­վե­սի կող­մը, աղ­վե­սը փոր­ձում է կա­տա­կել.

- Առ­յո՛ւծ ար­քա, գայ­լի գլու­խը ցա­վում է, ծռ­վել է խեղ­ճը:

- Մի՛ զազ­րա­խո­սի, - մռթմռ­թում է գայ­լը:

Առ­յու­ծը հարց­նում է.

- Աղ­վես, դու Էդու­կի մա­սին ի՞նչ կա­սես:

- Ես նրան շատ եմ սի­րում, - շտապ պա­տաս­խա­նում է աղ­վե­սը:

- Դու նրան չե՛ս սի­րում, - մի­ջամ­տում է գայ­լը, - դու նրան ու­զում ես ու­տել, դու ու­տելն ես սի­րում:

Այս պա­հին ծա­ռի վրա նս­տած Էդու­լի­կը վա­խից ճչում է.

- Չի՛ լի­նում, այդ­պես չի՛ լի­նում, այս հե­քի­ա­թը չի՛ լի­նու­մի մա­սին է:

Գայ­լը, վեր նա­յե­լով, ասում է վս­տահ.

- Լի­նում է, աղ­վե­սի հա­մար ամեն ինչ լի­նում է, նա խո­րա­ման­կի անուն է հա­նել, բայց իս­կի խելք չու­նի, նա մի­այն մտա­ծում է ու­տե­լու մա­սին և չի կա­րող խո­րա­ման­կել:

Էդու­կը ծա­ռի ծե­րից գո­չում է.

- Առ­յուծ ար­քա, դու գայ­լին և աղ­վե­սին ու­ղար­կիր հո­վա­զի մոտ, նա այն­տեղ մե­նակ է ու տխուր:

Առ­յու­ծը լսում է Էդու­կին և մի հար­վա­ծով գայ­լին ու աղ­վե­սին թռց­նում է հո­վա­զի մոտ:

Բա­ցա­տում մնում են առ­յուծն ու ար­ջը:

Արջն ասում է.

- Առ­յուծ ար­քա, այս տղան եկել էր ան­տառ, որ ինձ հետ խա­ղա, այդ հո­վա­զը, գայլն ու աղ­վե­սը հայտն­վե­ցին ու փչաց­րին խա­ղը:

- Արջ, ու­զում ես ասել, որ ե՞ս էլ եմ հայտն­վել:

- Ո՛չ, ո՛չ, - վրա տվեց ար­ջը, - եթե մե­կը կա ան­տա­ռում, որ միշտ իրա­վունք ու­նի լի­նել, դա առ­յուծն է, եկեք պահ­մտո­ցի խա­ղանք:

-Խաղանք, - հա­մա­ձայն­վում է առ­յու­ծը և ծառն ի վեր բղա­վում, - տղա, պահմ­տո­ցի ենք խա­ղում, դու փա­կիր աչ­քերդ, մենք թաքն­վենք:

- Ա­յո, ես փա­կում եմ աչ­քերս, տե­սեք ձեռ­քե­րով փա­կում եմ աչ­քերս` մեկ, եր­կու, երեք, չորս…

Մինչև տա­սը հաշ­վե­լը, առ­յուծն ու ար­ջն ան­հե­տա­ցան, ար­ջը բարձ­րա­ցավ իր որ­ջը, որը լե­ռան ստո­րո­տին էր ու թաքն­վեց այն­տեղ, իսկ առ­յու­ծը գնաց իր առ­յուծ ըն­կեր­նե­րի մոտ:

Տղան նա­յեց չորս կող­մը և ար­ջի որ­ջի մեջ տե­սավ ար­ջին ու կան­չեց.

- Ա՛րջ, ես քեզ տե­սա, թքում եմ, թո՛ւ արջ:

Հե­տո նա­յեց ու տե­սավ առ­յու­ծին, որն ար­դեն խա­ղում էր իր ըն­կեր­նե­րի հետ:

- Առ­յուծ, ես քեզ տե­սա, թքում եմ, թո՛ւ առ­յուծ:

Արջն ու առ­յու­ծը չպա­տաս­խա­նե­ցին, որով­հետև արջն առ­յու­ծի վա­խից չցան­կա­ցավ իր տե­ղը հուշ­ել, իսկ առ­յուծն էլ մո­ռա­ցել էր տղա­յին ու խա­ղում էր իր ըն­կեր­նե­րի հետ: Պետք է մտա­ծել, որ նա այն­քան էլ սո­ված չէր և պահմ­տո­ցու հա­վես չու­ներ:

Էդու­կը վի­րա­վոր­ված գո­չում է.

- Այս­պես չի՛ լի­նում, խա­ղում եք` խա­ղա­ցեք, թե չէ սա պահմ­տո­ցի չէ:

Հո­վա­զը, գայլն ու աղ­վե­սը ծպ­տուն չեն հա­նում, նրանք ևս տղա­յի հետ խա­ղա­լու ոչ մի հա­վես չու­նեն, համ էլ դա ոչ թե խաղ է տղա­յի հետ, այլ՝ վտան­գա­վոր խաղ առ­յու­ծի ներ­կա­յու­թյամբ:

Տղան մե­նակ է և տխ­րում է ծա­ռի վրա: Նա մտա­ծում է, որ երևի իրե­նից բո­լո­րը վա­խե­նում են, իսկ դա շատ վի­րա­վո­րա­կան է, չէ որ ին­քը սի­րում է կեն­դա­նի­նե­րին, իսկ երբ սի­րում ես` չես կա­րող վա­խեց­նել, վա­խեց­նում են վախ­կոտ­նե­րը:

Սա տղա­յի գյուտն էր, որը պի­տի բարձ­րա­ձայ­նել, գյու­տե­րը բո­լո­րի հա­մար են և տղան ճչաց.

- Վա­խեց­նում են վախ­կոտ­նե­րը, սի­րում են ու­ժեղ­նե­րը:

Սա, որ լսե­ցին գայ­լը, աղ­վե­սը, հո­վա­զը (առ­յուծն ու ար­ջը չլ­սե­ցին, բայց զգա­ցին, հեռ­վում էին) ամա­չե­ցին իրեն­ցից թույ­լե­րին ճն­շե­լու, ու­ժեղ­նե­րից վա­խե­նա­լու և տղա­յին հոշ­ո­տել ցան­կա­նա­լու հա­մար: Իրար աչ­քե­րի մեջ նա­յե­ցին ու հաս­կա­ցան՝ տղան ճիշտ է, բայց մարդ­կանց հա­մար, կեն­դա­նի­նե­րին դա չի վե­րա­բե­րում, սա­կայն այս տղա­յին չեն կա­րող չսի­րել, նա հա­մո­զիչ ձայն ու­նի: Եվ մի­ա­ձայն գո­չե­ցին.

- Է­դու­ա՛րդ, մենք փա­կում ենք մեր աչ­քե­րը, դու գնա, թաքն­վի ձեր տա­նը:

Նաև չի բա­ցառ­վում, որ նրանք այս­պի­սի քայ­լի դի­մե­ցին առ­յու­ծի վա­խից:

Քաջ տղան ծա­ռից իջավ, գնաց տուն և ու­րախ­-ու­րախ հայ­տա­րա­րեց.

- Ես ար­դեն գյու­տա­րար եմ: Ջունգ­լի­ի հզոր կեն­դա­նի­ներն էլ հա­վա­նե­ցին իմ գյու­տը, ահա՝ վա­խեց­նում են վախ­կոտ­նե­րը, սի­րում են ու­ժեղ­նե­րը:

- Ա­յո՛, այո՛, տղաս գյու­տա­րար է, - զվարթ ասաց մայ­րը, - այդ­պես լի­նում է, այդ տա­րի­քում այդ­պես լի­նում է: Հատ­կա­պես ջունգ­լի գնալ-­գա­լուց հե­տո:

- Է­դու­կը գյու­տա­րար է, - զվարթ ասաց հայ­րը, - այդ տա­րի­քում այդ­պես չի լի­նում, այդ­քան շուտ գյու­տա­րար չի լի­նում, սա բա­ցա­ռու­թյուն է:

- Ա­յո՛, չի լի­նում, - հպար­տա­ցավ տղան ու գնաց քնե­լու:

Որով­հետև ամեն մեծ գյու­տից հե­տո մարդ ու­զում է քնել:

Սա էլ է գյուտ, որ տղան է արել, բայց այդ մա­սին դեռ ին­քը չգի­տի:

Մի օրում եր­կու գյուտ դեռ ոչ ոք չի արել, այդ­պես չի լի­նում, չի լի­նում:

Ահա ավարտ­վեց առաջ­ին հե­քի­ա­թը, որով­հետև քնած է տղան:

Աղբյուր՝ Հայաստանի գրողների միության գրական կայք։