Այսպէս է ասում Տէրը. «Վշտակի՛ց եղիր Քրիստոս Յիսուսի տառապանքներին որպէս նրա բարի զինուորը։ Ոչ ոք, զինուոր դառնալով, չի զբաղուի աշխարհիկ կեանքի գործերով, որպէսզի զօրավարին հաճելի լինի։ Եւ եթէ մէկը մրցամարտիկ է, պսակ չի ստանայ, եթէ ըստ օրէնքի չմարտնչի» (Տիմոթեոս 2:3-5)

Ժամ և հավիտենություն, աստվածային և մարդկային արդարություն

Ժամանակ

Քրիստոնեությունը սովորեցնում է, որ Հին կտակարանում նկարագրվող ժամանակներում մարդիկ օրենքի իշխանության տակ էին, իսկ Նոր կտակարանում ներկայացվող ժամանակներում` Աստծո շնորհի: Որքան էլ այս իրողությունը պարզ է ձևակերպված, հաճախ մենք չենք հասկանում, կամ չենք գիտակցում, թե ո՞ր Ուխտի մեջ ենք այսօր. Հի՞ն, թե՞ Նոր ուխտի զավակներ ենք: Եվ քանի դեռ մենք վերջնական «ընտրություն» չենք կատարել, կամ չենք հասկացել, այս երկու իրողությունները մեր մեջ միշտ բախվում են իրար, որովհետև շատ հաճախ չգիտենք, թե որտեղ պետք է օրենք պահենք, և որտեղ պետք է աստվածային շնորհով կամ ողորմությամբ առաջնորդվենք:
Երբ Հին ուխտին եկավ լրացնելու Նորը, մի քանի շատ կարևոր խորհուրդներ հաստատվեցին, որոնց մասին Պողոս առաքյալը գաղատացիներին ուղղված նամակի չորրորդ գլխում գրում է:

Առաջինը ժամանակի խորհուրդն է. «…հարմար ժամանակը հասած համարելով` Աստված աշխարհ ուղարկեց Իր Որդուն…» (Գաղատ. 4:4): Այսինքն, ավարտվեց Հին ուխտը, սկսվեց Նոր ուխտը: Կարևոր հանգամանք է ժամանակը:
Երկրորդ կարևոր խորհուրդը արդարությունն է: Բոլորս էլ ձգտում ենք արդարության` հաճախ պայքարելով: Առհասարակ մեր կյանքը լի է պայքարով ու այդ պայքարը իմաստ ունի, եթե հավատում ենք արդարության ուժին:
Ընդհանրապես ցանկացած արդար պայքար ենթադրում է արդարության ձգտում և ժամանակի գիտակցում:

Հայտնի է նման ձևակերպում, որ ժամանակի խորհուրդը վերաբերում է Հին ուխտին, իսկ հավիտենականությունը` Նոր ուխտին: Սա ոչ լիարժեք պատկերացում է: Այսինքն` ժամանակը համադրում ենք օրենքին, որովհետև օրենքը ժամանակի մեջ և ժամանակի համար տրվեց: Իսկ հավիտենականությունը կապում ենք Նոր ուխտի խորհրդի հետ, որովհետև այնտեղ Աստծո շնորհն է, ողորմությունը, որը հավիտենական արժեք ունի: Սակայն իրականությունն այն է, որ Քրիստոսի մարդեղությամբ ժամանակը և հավիտենականությունը իրար հանդիպեցին ոչ թե մեկը մյուսին բացառելու, այլ` վերաիմաստավորվելու, մարդկանց ավելի մատչելի լինելու համար: Մենք Քրիստոսի օրինակով սովորում ենք ժամանակը տեսնել հավիտենականության մեջ: Մարդը կարծում է, որ հավիտենականության մեջ չկա ժամանակի գիտակցումը. սա սխալ պատկերացում է: Չի կարող լինել հավիտենականություն առանց ժամանակի և չի կարող ժամանակը լինել առանց հավիտենականության: Օրինակ` Հայտնության գրքում բազմաթիվ տեսիլքների մասին է խոսվում, որտեղ ներկայացվում է, թե ինչպես երկրորդ դատաստանից հետո տեղի են ունենում այս կամ այն իրողությունները, որոնք արտահայտվում են կոնկրետ օրերով, ամիսներով, տարիներով: Եթե երկրորդ գալուստից հետո հավիտենականությունն է թագավորելու, և եթե հավիտենականությունը մերժում է ժամանակը, ապա Հայտնության գրքում ինչո՞ւ է հավիտենականության մեջ մատնացույց արվում ժամանակը: Ուրեմն, սխալ է պատկերացումը, որ ժամանակը երկրավոր կյանքի համար է, իսկ հավիտենականությունը` երկնային:

Մենք պիտի կարողանանք սովորել մեր կյանքի ամեն վայրկյանի մեջ տեսնել հավիտենականությունը: Օրինակ` լինում է չէ՞, որ ժամանակի մեջ մենք կարողանում ենք տեսնել Աստծուն, մենք կարողանում ենք տեսնել հավիտենականությունը: Ուրեմն ժամանակի ամեն մի վայրկյանի մեջ գոյություն ունի հավիտենականության խորհուրդը: Քրիստոս Աստված մարդանալով, նախ` դարձավ անպաշտպան, եթե Աստված մարդկային մարմին է հագնում, նշանակում է իր հետ ինչպես ուզեն կարող են վարվել. կարող էին ապտակել, կարող էին թքել Քրիստոսի վրա, կարող էին ծաղրել, կարող էին չարչարել, խաչել, սպանել, և այս բոլորն արեցին: Այսինքն, ինքը դարձավ խոցելի, բայց միևնույն ժամանակ, Քրիստոսի մարդկային այդ բնությունը չվերացրեց Քրիստոսի աստվածային հավիտենական էությունը: Այսինքն, մարդեղությամբ մարդկային բնությունը չձուլվեց կամ չփոշիացավ աստվածային բնությանը միանալով:

Մեր առաքելությունն է` գնահատել ժամանակը, գործնականում արժևորելով մեր կյանքի ամեն մի վայրկյանը հավիտենականության լույսով: Հավիտենականությունը մեզ սովորեցնում է, որ մարդը կարող է անընդհատ վերանորոգվել, բայց դա տեղի է ունենում ժամանակի մեջ: Ժամանակի մեջ է, որ սովորում ենք հարաբերվել Աստծո հետ, ապաշխարել, արդարություն հաստատել:

Արդարություն

Կյանքի նորոգությունը ոչ միայն ենթադրում է հավիտենականության և ժամանակի համադրում, այլև աստվածային արդարության հաստատում: Գալով արդարության խնդրին, որը նույնպես, մարդկային կյանքի և մարդ ու Աստված հարաբերության մեջ կարևոր իրողություններից մեկն է: Շատերն են ասում արդարություն չկա: Կա, բայց շատ հաճախ մենք չենք տեսնում: Արդարության խնդիրը միշտ մարդու առաջ դրված է եղել: Բայց զարմանալին այն է, որ մինչև այսօր, արդարության հարցը մինչև վերջ լուծված չէ: Մինչև այսօր էլ մարդիկ վիճում են, մեկը ասում է արդարություն կա, մյուսն ասում է` չէ, չկա: Քանի կա մարդը, արդարության հարցը երբեք չի լուծվի: Ուշադրություն դարձնենք. այն մարդիկ, ովքեր ասում են արդարություն չկա, նրանք իրենք են թույլ տալիս որ իրենցից խլեն իրենց արդարության պահանջը, որովհետև ամեն մի մարդ ունի արդարության պահանջ: Պարզապես մենք պիտի թույլ չտանք, որ այդ արդարության իրավունքը մեզանից խլեն: Ինչո՞ւ արդարության հարցը մինչև այսօր չի լուծվել, ո՞վ է մեղավոր. մենք:

Որովհետև երբ մարդը պահանջում է արդարություն, որպես կանոն, այդ արդարությունը ինքը պահանջում է իր անձի համար միայն: Իսկ եթե ուրիշի՞ն է հարցը վերաբերում, արդյո՞ք ուրիշի արդարության պահանջը մեզ համար կարևոր է: Արդյո՞ք մենք արդար ենք դիմացինի նկատմամբ, թե միայն պահանջում ենք արդարություն մեր անձի նկատմամբ: Սա է պատճառը, որ արդարության հարցը մեր կյանքում չի լուծվում: Սխալ է խոսել արդարության մասին, միայն մեր անձի շահերի տեսանկյունից: Ամենամեծ անարդարությունը հենց սա է: Արդարության նման պատկերացումից ծնվում են շատ ու շատ աղետներ ու չարիքներ. Օրինակ` կոմունիստական հեղափոխությունը, կամ ցանկացած հեղափոխություն: Բոլոր հեղափոխությունների լոզունգները հանուն արդարության են: Բայց իրականում նպատակն արդարությունը չէ: Որտե՞ղ է այդ արդարությունը, երբ մարդիկ են զոհվում, երեխաներ են սպանվում, արյուն է թափվում, ի՞նչ արդարություն է: Ո՞վ կարող է բացատրել, թե այրունահեղության մեջ որն է արդարությունը:
Մեր ամենամեծ խնդիրն այսօր այն է, որ արդարության աղավաղված ձևակերպումները մեզանից չխլեն իրական արդարության մեր արդար ձգտումը:

Արդարություն ասելով շատերը պատկերացնում են հավասարություն, որից և սկսվում է արդարության սխալ պատկերացումը: Քրիստոնեության մեջ նման մոտեցում չկա, քրիստոնեությունը երբեք չի ասում, ամեն բան և ամեն ինչ պետք է հավասար բաշխվի մարդկանց մեջ, կամ էլ` բոլոր մարդկանց նույն կերպ պետք է վերաբերվել: Իրականում արդարությունը ոչ թե պահանջում է հավասարություն, այլ` իմաստավորված անհավասարություն, այլ կերպ` արդարությունն անհավասարության արվեստն է, որի հիմքում մարդու անհատականության գնահատումն է, և անպայման, մարդկային խղճի ու սիրո դրսևորումը: Այսինքն, արդարությունը դրսևորվում է ոչ թե հավասարության սկզբունքով, քանի որ մարդիկ տարբեր են, և միանման մոտեցում բոլորին չես կարող ցուցաբերել, այլ դրսևորվում է սիրո և առողջ գնահատանքի սկզբունքով: Արդարությունը, քրիստոնեական պատկերացմամբ, յուրաքանչյուրի մեջ տեսնում է անձի առանձնահատկությունը, գնահատում այն ճշմարտորեն և վերաբերվում ազնվորեն: Այն մեխանիզմ, կամ օրենք չէ, այլ` կյանք: Այո', ամենավաղ ժամանակներից մարդիկ խոսել ու գրել են արդարության մասին, բայց այս հարցը մինչև այսօր լուծված չէ, լուծված չէ, քանի որ արդարությունը մարդուն պետք է միայն այն ժամանակ, երբ ինքը դրա կարիքն ունի: Մենք միշտ մտածում ենք որ հենց մեր նկատմամբ արդար չեն, սակայն երբևէ մտածո՞ւմ ենք դիմացինի մասին…Այսինքն էգոիզմն է մյուս պատճառը արդարության խեղաթյուրման: Տեսեք որքան հեղափոխություններ ու պատերազմներ են մղվել հանուն <<արդարության>>, որտեղ դրսևորվել է բռնություն, թշվառություն, սպանություն…որտե՞ղ է արդարությունը: Իրականում արդարությունը իդեալիստական գաղափար չէ, այն գոյություն ունի և թույլ պիտի չտանք, որ մեր արդարության ձգտումի իրավունքը մեզանից խլեն: Ու այդ իրավունքը մարդկանց հավասարության մեջ չէ, այլ մարդու անհատականության: Եթե ընդունենք որ մարդիկ հավասար են մտքով, կարողությամբ, ընկալումներով, այս պարագային արդարությունը կլինի պարզ թվաբանական գումարում կամ հանում: Մարդիկ նույնը կամ հավասար չեն և արդարությունը չի պահանջում միանման մոտեցում տարբեր մարդկանց նկատմամբ, հակառակը, իրական արդարությունը անհավասարությունն է անհավասարների միջև: Այստեղ խնդիրը, կամ դժվարությունն այլ բանի մեջ է. մարդիկ անսահման շատ և տարբեր են, ինչպե՞ս անել, որ յուրաքանչյուրն ստանա ըստ արժանվույն, ինչպե՞ս ամեն մեկին տալ իրենը: Երեխային պետք է կերակրել, խնամել, թույլին` պաշտպանել, հանցագործի հետ ավելի խիստ լինել, ազնիվին վստահել, չարի հետ զգուշ լինել, հերոսին մեծարել: Այստեղ է, որ իրական արդարությունն է դրսևորվում` սիրով, խղճով և անկեղծությամբ: Օրինակ, Սողոմոնը դատեց երկու կանանց, ովքեր վիճում էին մի երեխայի համար, թե ում զավակն է նա: Մեկն իսկական մայրն էր և մյուսը ցանկանում էր երեխային խլել իր ծնողից. հարցը լուծել չէին կարողանում: Սողոմոն իմաստունը դատի ժամանակ առաջարկեց երեխային մեջտեղից կիսել և հավասարապես տալ երկու կանանց: Գուցե սա՞ էր արդարության պահանջը, սակայն մարդկային բնության արդարության պահանջը այլ էր. այն ինչը առաջարկեց երեխայի իսկական մայրը` ասելով` ոչ, ավելի լավ է երեխային հանձնեք նրան, ով ցանկանում է խլել իրենից: Իսկ սրան հակառակ մյուս կինը, ով խաբեբա էր, համաձայնում է, որ երեխային մեջտեղից կիսեն: Այսինքն, արդարությունը մարդկային բնության դրսևորումն է, որ իմաստավորվում է սիրով, խղճով և անկեղծությամբ: Տեսեք, երկու կանանց մոտեցումներն էլ կարելի է տեսականորեն արդար համարել: Սակայն արդարությունը նրա համար չէ, որ դրանով ապրես, այլ աստիճան, որի վրա կանգնելով Քրիստոսի սիրուն հասնես: Աստվածային արդարությունը և մարդու արդարությունը նույնպես տարբեր են, և մարդու առաքելությունն այդ տարբերությունը հնարավորինս կրճատելն է:

Օրինակ` տեսե՞լ եք ինչպես են մարդիկ կիսում խնձորը. լավագույն դեպքում` հավասար. սա արդար է: Աստված այլ կերպ կվարվի. մեծ մասը կտա դիմացինին, փոքրը` Իրեն. սա էլ է արդար: Այսինքն, արդարության պարագան քարացած օրինաչափություն չէ, այլ մարդկային կյանքում դրսևորվող սիրո, խղճի և անկեղծության արդյունք:

Աստվածային արդարությունը սովորեցնում է սեփական մեղքերը տեսնել և հաղթահարել դրանք ողջախոհությամբ: Տեսեք, խոսքը չի գնում պատժի մասին: Շատերը կասեն, որ արդար է, երբ մարդը սխալ է գործում և պատժվում իր սխալի համար: Մեր պատկերացումով է սա արդար: Իսկ Աստծո համար սա չի արդարությունը: Աստծո համար արդարությունն այն է, որ մարդն իր մեղքը տեսնում և հաղթում է մեղքը:

Արդարության լավագույն օրինակը խաչված ավազակի օրինակն է, ով ասաց որ արդար է, որ մենք հիմա տառապում ենք, մյուս ավազակը քննադատում էր, հայհոյում Քրիստոսին: Արդյունքում, զղջացող ավազակը իր արդարության շնորհիվ փրկվեց, այն արդարության, որին ինքը ողջ կյանքում չէր հավատացել, և վերջին պահին տեսավ աշխարհի ամենամեծ անարդարությունը` Քրիստոսին խաչի վրա, հասկացավ, որ իրականում արդար է, որ ինքը խաչի վրա լիներ, արդար է , որ ինքը հիմա մեռնում է, բայց անարդար է որ Քրիստոս է խաչի վրա: Եվ իր ազնվությունը, խիղճը, դրսևորվելով արդարության մեջ իրեն արժանացրեց փրկության:

Հետևաբար, փորձենք ապրել հենց այնպես, որ ոչ թե որ անպայման պատժի միջոցով մենք արդարանանք, այլ փորձենք մեր առաքինություններով և Աստծու ողորմությանն ու սիրուն ապավինելով արժանանանք արդարության: Պատժով արդարություն վերականգնել կարող է միայն մարդը: Աստված պատժով չէ, որ վերականգնում է արդարությունը: Աստված իր խաչով է վերականգնում, Աստված իր արյան գնով է վերականգնում արդարությունը: Աստված իր սիրով իր ողորմությամբ է վերականգնում այդ արդարությունը:

Տեր Եսայի քահանա Արթենյան

Աղբյուր՝ Holytrinity.am