Այսպէս է ասում Տէրը. «Վշտակի՛ց եղիր Քրիստոս Յիսուսի տառապանքներին որպէս նրա բարի զինուորը։ Ոչ ոք, զինուոր դառնալով, չի զբաղուի աշխարհիկ կեանքի գործերով, որպէսզի զօրավարին հաճելի լինի։ Եւ եթէ մէկը մրցամարտիկ է, պսակ չի ստանայ, եթէ ըստ օրէնքի չմարտնչի» (Տիմոթեոս 2:3-5)

Սուրբ Պողիքտոսի1 վկայաբանությունը

Այժմ Աստծու շնորհների մեծությունը և Նրա զորոթյունը սուրբ մարտիրոս Պողիքտոսի միջոցով երևաց ամենքին: Այժմ տրտմում և թախծում են իրենց անշունչ կուռքերին հուսացած հեթանոսները. ովքեր մոլորված էին քանդակվածներով` ամոթով մնացին, որովհետև աստվածային զորությամբ իրենց կամքին հակառակ ստիպված էին հետևել սուրբ Պողիքտոսի օրինակին, ինչպես բոլորի Արարիչն ու Փրկիչն է ցույց տալիս աստվածային Գրքով, թե` «[Պետք է] խոնարհվի ամեն ծունկ՝ թե՛ երկնավորների, թե՛ երկրավորների, և թե՛ սանդարամետականների» (Փիլիպ. Բ. 10),-քանի որ երբ աստվածային զորությամբ տրվում է մարդկանց` առավել ևս պետք է օրհնվի և փառավորվի: Ահավասիկ երանելի Պողիքտոսի [օրինակը], որ թվում էր` հեթանոսական բարքի և պաշտամունքի է. նա արագ [կամեցավ] Քրիստոսի պաշտամունքին անցնել և զորացնել իրեն: [Նա], որ երկրավոր թագավորի զորականն էր, անմիջապես արհամարհեց մարդկային զինվորությունը և փոխարենը Քրիստոսի զինակրությունն [ընտրեց] և ամենայն հոժարությամբ երկրային զինվորությունը [երկնայինով] փոխանակեց` անթառամ պսակ ընդունելով իր ջանքերի ու ժուժկալության համար: Որովհետև Փրկիչը հայտնությամբ նրան Իր արքայությունը հրավիրեց, և երկրային քղամիդը, որ կրում էր վկան, խորհրդավոր և անճառելի կերպով պատվականագույնով փոխարինեց, իսկ խոտելի` այսինքն անհավատության պատմուճանը հրամայեց մի կողմ նետել, որպեսզի աստվածահաճոն հագցնի սուրբ մարտիրոսին: Եվ դրանից հետո երանելին կամավոր հոժարությամբ շտապեց դեպի կանչը` այդուհետ անմիջապես արհամարհելով երկրայինն ու մարմնականը: Այլևս ո՛չ կին, ո՛չ մանուկներ, ո՛չ [ընտանի] հարկ և ո՛չ զորակիցներ, ո՛չ մեծարանք ու պատիվ, ո՛չ մարդկային փառք և մեծություն ի զորու չէին նրան զատել բարեպաշտությունից, որովհետև առավել լավ համարեց երկնային կյանքն ու առաքինությունը` անմիջապես հեռանալով կուռքերի մոլորությունից դեպի ճշմարիտ և անարատ աստվածպաշտություն:

Այլև աստվածային նախախնամությամբ ևս մի սքանչելիք կատարվեց սրբի հետ. մի ոմն Դեկոս, որի անունը հալածիչ է թարգմանվում, մի դուստր ուներ, որի հետ ապրում էր սուրբ Պողիկտոսը: Իսկ այս հալածիչը նաև ուրիշներին էր հարկադրում և համոզում զոհ մատուցել կուռքերին. մինչդեռ սրբին չկարողացավ իր կողմը դարձնել: Ապա հալածիչը վերցրեց իր դստերն ու [նրա] մանուկներին և գնաց սրբի մոտ` կամենալով նրանց միջոցով խոնարհեցնել և դավել նրան: Իսկ նա անշարժ և հաստատուն մնաց Քրիստոսի հավատքին և արհամարհեց մարդկային ազգակցությունն ու ախտավոր ցանկությունը: Այնուհետ իրեն զորացնող ընտրեց երկնավոր Թագավորին և ջանում էր Նրան սպասավորել: Եվ այս կյանքում, ոչ առանց Աստծու տեսության, զինվորական էր: Եվ զինվորական ծառայության մեջ բազում էին ծանր մեղքերի գայթակղությունները, որովհետև Աստված հենց սկզբից էր կամեցել փորձել մարտիրոսի հոժարակամությունը: Եվ որպես մաքրամաքուր և ընտիր ոսկին է ստուգվում բովի մեջ, Աստված, կամենալով փորձել սրբին, առաջինը զինվորական գործերի մեջ դրեց, որ և շատերը կարծում էին, թե խոտելի կդառնա, իսկ նա աշխարհական վարքում Աստծու հարազատ և մերձավոր ծառա դուրս եկավ: Եվ Տիրոջ զորակցությամբ այս բարի գործով [առաջ ընթացավ], մարտիրոսվեց և անարգ ու երկրավոր զորքից փոխադրվեց մեծագույնի [շարքերը]:

Ո՜վ բարեպաշտ վկա, ամեն ինչով և ամեն կողմից սուրբ, Աստծու պատվականագույն մարտիրոս, որ հիշատակդ երբեք չենք դադարում կատարել, ո՜վ ճշմարիտ և աստվածային նահատակ, որ այդքան զարդ և գովություն ընծայեցիր մարդկային ազգին, անձամբ մատուցեցիր, որովհետև դո՛ւ տրորեցիր վիշապի գլուխը, ինչպես սուրբ Թեկղի մասին են վկայում, և ի վեր ընթացար այն ճանապարհով, որ պղնձյա սանդուղքի նմանությամբ բարձրացնում է երկնային հեռավոր ուղիներով, որոնց մասին չլսեցին և անտեսեցին մարգարեություններում պատմվածը, որովհետև կարծում էին, թե շատ հեռու և նվաղեցնող է քրիստոնյաների ընտրած ուղին, ուստի երկրաբնակ և անպատիվ վարքով մեկը չի կարող մոտենալ [այս] երկնային պատվին: Եվ այս սանդուղքով բարձրացավ երանելի Պողիքտոսը ու տրորեց հիշյալ վիշապի գլուխը, արհամարհեց կուռքերն ու վեր բարձրանալով խորհրդավոր ու անճառելի սանդուղքով` այս հրաշալի գործերով հաստատեց առաքելական խոսքը, որ ասում է. «Հավատքով հանգցրեցին կրակի զորությունը, փակեցին առյուծների բերանները» (Եբր. ԺԱ. 33-34):

Ո՜վ երկնային հավատքի զինվոր, որին չմոտեցավ սատանայական սուրը, ո՜վ Քրիստոսի աշակերտ և ճշմարիտ ու ընտիր զորական, որ առաքինության և արդար հավատքի համար միշտ պատվվում ես անմահ հիշատակով, որ մոտեցար մեզ, որպեսզի մենք ևս մասնակցենք Նրա ծննդյան խրախճանքին, որպեսզի վայելենք Նրա գործերը, որ ամեն մեկին օգտակարն է պարգևվում, որի համար այս գովքն ենք մատուցում հանուն առ Աստված սիրու: Այսպես բարեմտությամբ բերկրենք Պողիքտոսի բարի գործերով և միշտ մտքներումս պահենք դրանք, որ նրա հիշատակի խոսքերին գրով հաղորդ լինենք և մեր անձերը կարողանանք հաստատել ճշմարիտ հավատքով: Եվ այժմ սկսենք [պատմել] սուրբ վկայի վարքն ու գործերը, թե ինչպես եղան: [Իսկ] դուք ձեր մարմնի անարատ վարքով և հոգու լսելիքները մաքրելով սրբեցեք, որպեսզի բարի հոժարության շնորհիվ ձեր հոգիները սրբի օգտակարություններով ձգտեն արբենալ:

Եվ արդ, նրա վկայության սկիզբն այսպես է…

Մի մարդ, որի անունը Նեարքոս էր, և երանելի սուրբ Պողիքտոսը եղբայրներ էին կոչվում: Ոչ թե ազգակցական կապի, այլ սիրո և մտերմության համար բարեկամ և ընկեր կոչվեցին, աստվածային ակնարկությամբ երկուսով համախոհ եղան: Եվ Նեարքոսը քրիստոնյա էր, իսկ երանելի Պողիքտոսն իրեն հեթանոս էր համարում, սակայն լոկ անունով. մինչդեռ ճշմարտությունից չէր հեռացել և ջանում էր բազում երկմիտ քրիստոնյաներից առանձնանալ ճշմարիտ հավատքով: [Եվ ո՛վ ընթերցող գրիս], տե՛ս Աստծու սքանչելի նախախնամությունը. մինչև մեր Փրկչի Տնօրինությունը, որ մեր փրկության համար երկնքից երկիր ուղարկվեց, բոլորն ընթանում էին մառախլական մեգի և թանձր խավարի միջով: Իսկ երբ եկավ Փրկիչը, ասես վախենալով` բոլորը դուրս ելան կռապաշտության խորին փոսից: Ինչպես երանելի Դավիթն է ասում. «Տերն ինձ հանեց տառապանքի փոսից, ցեխից ու տիղմից, ոտքերս վեմի [ու ժայռի] վրա հաստատեց և ուղղեց իմ քայլերը» (Սաղմ. ԼԹ. 3),-ուր փոս, տառապանք և տիղմ է անվանում կռապաշտությունը, իսկ վեմ ասելով` ակնարկում է մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսին, [վեմ], որի վրա հաստատված ենք և մենք` շնորհիվ հավատքի: Քանզի գալուստից և հայտնությունից չորս օր անց վկայեց երանելի Պողիքտոսը արաց ամսի առաջին չորս օրը2: Հենց Փրկչի գալստյան օրը մաքրվեց հեթանոսական աղտից և հեթանոսական բարքը փոխեց` դրանից հետո Փրկչի տնօրինության հետ փառավորվելով:

Ո՜վ աստվածային այցելություն… Եղբայրնե՛ր… ո՜վ հավատք Պողիքտոսի… ո՜վ սքանչելիք… Թագավորը երկնքից իջավ, և զորականն այս ինքնակամ զինվորագրվեց Նրան: Եվ արդ, ինչպե՞ս եղավ այս վկայի ընտրությունը և կամ ի՞նչը նրան կոչեց արագ մարտիրոսության, որ եղավ Փրկչի գալուստից անմիջապես հետո: Ինչ-որ Դեկոս և Վաղերիանոս անվանվածներ, որ Աստծուց թագավորելու պատիվ էին ստացել, ամբարշտաբար և դաժանորեն [չարչարեցին] սրբին: Ամբարշտաբար օրենք գրեցին, թե ով համաձայնի զոհ մատուցել կուռքերին` կարող է ծառայել բանակում, իսկ ով չկամենա զոհ մատուցել` պատիժներով կամ գլխատությամբ կզրկվի կյանքից: Եվ Դեկոսն ու Վաղերիանոսն այս [հրամանը] տվեցին քրիստոնյաների դեմ:

Եվ արդ, կա՛մ զոհելու, կա՛մ կյանքից զրկվելու այս հրամանով կտեսնենք Պողիքտոս վկայի հոժարությունը հրամանների վերաբերմամբ:

Եվ [թագավորական հրամանից] հետո մարտիրոսի բարեկամ Նեարքոսը նեղվեց. մշտապես հոգոց հանելով` դառնապես լալիս էր, ուստի և խուսափում էր սովորականի պես հաղորդակցվել Պողիքտոսի հետ: Եվ Պողիքտոսը զարմանում էր այսպիսի վերաբերմունքից և սրտանց վշտանում: Վկան բազմիցս մոտեցավ և հարցրեց, թե` «Ի՞նչն է այս տրտմությանդ պատճառը»,- իսկ Նեարքոսը չէր պատասխանում: Եվ տևական լռությունից, երկար նեղվելուց և տրտմելուց հետո սուրբը դարձյալ խոսեց և ասաց. «Ի՞նչն է մտածմունքներիդ, այլայլության և հեռու մնալուդ պատճառը… մերժեցի՞ր մեր ընկերությունը, որ անգամ զրույցի չես բռնվում հետս: Ի՞նչ դառնություն եմ պատճառել քեզ, կամ ինչո՞ւ ես վհատվել ինձնից»:

Եվ մարտիրոսի այլևայլ խոսքերից հետո միայն Նեարքոսն սկսեց խոսել [և բացատրեց]. «Ո՛վ Պողիքտոս, ես մտածում եմ մեր առաջիկա բաժանման մասին, որ լինելու է թագավորների անօրեն և անարժան հրամանի պատճառով: Դրա համար եմ ինձ լռության մատնել»:

Այնժամ Պողիքտոսը պատասխանելով ասաց. «Ո՛վ Նեարքոս, ինչո՞ւ են խոսքերդ հուսահատ. չնայած դատապարտված ենք, որ մահը պիտի բաժանի մեզ, սակայն ոչ ոք չի կարող ջնջել սերն ու բարեկամությունը»: Նեարքոսն ասաց. «Ես ինքնամփոփ մտածում էի, որ մարդկային մահից ավելի ծանր կլինի բաժանումը»: Այս լսելով` սուրբ Պողիքտոսը գրկախառնվեց Նեարքոսին, աղաչում և խնդրում էր, որ ասի առաջիկա բաժանման պատճառը: Եվ անսալով սուրբ մարտիրոսի աղաչանքին` Նեարքոսն ուզում էր հայտնել բաժանման պատճառը, սակայն չէր կարողանում, որովհետև կսկիծն ու արտասուքը [սեղմել էին կոկորդը]: Եվ շփոթված նայեց Պողիքտոսին ու վհատվելով` գետին ընկավ: Իսկ սուրբ Պողիքտոսը չէր կարող հանգիստ նայել այս ամենին, [նաև չգիտեր], թե ինչպես մխիթարի ընկերոջը: Եվ մտածում էր, թե միգուցե բարեկամների թշնամանքն է ազդել Նեարքոսի վրա: Եվ մտքում ասում էր. «Նեարքոսի բարի վարքի առնչությամբ կասկած չունեմ»: Իսկ հետո այսպես էր խորհում. «Գուցե մեկը չարախոսել է Նեարքոսին… կամ հայհոյության… կամ ունեցվածքի վնասվելու պատճառով է վհատվել և արտասվում Նեարքոսը»: [Եվ խոսեց Պողիքտոսը]. «Ես պատրաստ եմ,- ասաց սուրբ վկան,- քեզ օգնության հասնելու… դժվարություններ կրելու կամ անգամ մահ ընդունելու հանուն ճշմարիտ ընկերոջ: Նույնիսկ եթե որդի ունենայի` չէի խնայի ընկերոջս համար, ընկերոջից ցածր կհամարեի նրան, ընկերական սերը կգերադասեի ամեն ինչից»:

Եվ երբ Նեարքոսը վկայի այս խոսքերը լսեց, ոտքի ելավ, սակայն մի կերպ էր բացում բերանը, որովհետև թախծոտ էր ու տրտում: Եվ ասաց վկային. «Պողիքտո՛ս, վաղը բաժանվելու ենք իրարից, վարքով և կեցությամբ կօտարանանք և կտարբերվենք իրարից»: Իսկ Պողիքտոսը, չկամենալով հավատալ Նեարքոսի խոսքերին, ցնցվել էր այս վարքագծից և հարցնում էր, թե ի՞նչ է պատահել նրան, կամ ո՞րն է այդ խոսքերի պատճառը: Եվ երբ Պողիքտոսը երկար խնդրեց, Նեարքոսն սկսեց արտասվելով պատմել և խոսել քրիստոնյաների դեմ հանված անօրեն հրամանի մասին: Եվ երբ Պողիքտոսը նրանից լսեց անօրեն հրամանի մասին, հոգին զարթնեց, և կամեցավ տեսնել Աստծուն և երկնային [արքայությունը]: [Աչքի առաջ] հայտնվեց տեսիլը և շնորհներով լցվելով` սուրբն սկսեց պատմել Նեարքոսին. «Նեարքո՛ս, այսօր տեսա մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսին, որին մաքուր և երկյուղած կերպով երկրպագում ես: Եվ Նա ինձ մոտեցավ, հանեց այս աղտեղի, զինվորական քղամիդը և մի պայծառ ու անգին քղամիդ հագցրեց` ամբողջովին զարդարուն ոսկեճաճանչ փայլերով. ինձ պարգևեց այդ հանդերձանքն ու մի թևավոր ձի»: Եվ այս տեսիլը ոչ թե մի դատարկ բան էր, այլ առաջիկա մարտիրոսությունն էր ակնարկվում. զգեստի փոփոխումն առավել լավի` նշանակում էր վատից լավին անցնելն ու երկնային առաջադիմությունը` երկրայինից երկնային զինվորությանն անցնելու հրամանն էր: Իսկ թևավոր ձին, որ Աստված շնորհեց նրան, ոչ այլ ինչ էր, եթե ոչ երկրից երկինք ընթանալու ակնարկություն: Եվ այս ամենը նրանից լսելով` Նեարքոսը բերկրեց և ասաց. «Ուրեմն դու նույնպես ճանաչեցիր երկնային Աստված Քրիստոսին, որ հավերժ է, անբավելի է և երկնքի Թագավորն է և աննախանձ և առատապես Իր շնորհները բաշխում է Իրեն աղոթողներին»: Եվ այս կապակցությամբ Պողիքտոսն ասաց. «Ես ե՞րբ չեմ ճանաչել իմ Տեր և փրկիչ Հիսուս Քրիստոսին: Եվ կամ երբ դու խոսում էիր Նրա մասին, մի՞թե սքանչանալով չէի հիանում, կամ երբ աստվածային գրքերն էիր կարդում, մի՞թե լսելիս չէի արտասվում: Ու թեև անվամբ քրիստոնյա չէի կոչվում, սակայն հոժարակամ ձգտում էի Փրկչի ծառայությանը, որովհետև ամեն պահի և ամեն տեղ ցանկանում էի արհամարհել սին կուռքերի մոլորությունն ու խաբեությունը»:

Եվ երբ Նեարքոսն այս խոսքերը լսեց, ցնծությամբ լցվեց և ասաց երանելի Պողիքտոսին. «Անօրեն թագավորներն ստիպում են զոհ մատուցել պիղծ և սուտ կուռքերին: Իսկ ովքեր չեն կամենում զոհ մատուցել, այլ Քրիստոսին են ծառայում, նրանց սրով սպանում են: Եվ այժմ ի՞նչ ես ասում, Պողիքտոս… մի՛ արգելիր ինձ լացել, Պողիքտո՛ս, որովհետև վախենում եմ, որ կորցնելու եմ քեզ… սակայն հույս ունեմ, թե կհնազանդվես թագավորների հրամանին, որովհետև դեռևս կատարյալ քրիստոնյա` [այսինքն մկրտված] չես և կարող ես զոհ մատուցել կուռքերին»:

Իսկ երբ երանելի Պողիքտոսը լսեց այս խոսքերը, հոգին Աստծուն ձգտեց, և զայրագնյալ նայեց Նեարքոսին ու ամուր բռնելով նրա ձեռքն` ասաց. «Սրանից էիր երկնչում, ո՛վ Նեարքոս, ի սկզբանե այս էր քո կարծիքն իմ մասին, այս պիտի ակնկալեի քեզնից, որ մշտապես աստվածային և անճառելի խորհուրդն էիր ընթերցում ինձ համար, իսկ ես լսելով անպատվում էի գարշ և պիղծ կուռքերին: Եվ արդ, Նեարքո՛ս, մարմնավոր ի՞նչ է եղել մինչ այժմ, որ չենք ճանաչել, մինչդեռ Աստծու հետ խոսակից դարձնող հոգևորն ու անճառելին ցայսօր անտեսել ենք: Եվ ինչո՞ւ հիմա ոչինչ չենք անում, Նեարքո՛ս, ինչո՞ւ բացահայտ չենք խոստովանում մեր հավատքն առ մեր Տեր Հիսուս Քրիստոս»:

Եվ երանելի Պողիքտոսի խոսքերով ասես քնից զարթնեց Նեարքոսը և դարձյալ հոգի առնելով` ասաց սրբին. «Պողիքտո՛ս, ո՛չ զինվորական փառքն ու հռչակը, և ո՛չ այս աշխարհն ինձ ավելի պատվավոր չեն թվում, քան Քրիստոսի [շնորհած] կյանքը, և անմահությունը, փրկությունն ու հավիտենականը գերադասում եմ այս ժամանակավոր կյանքից»: Իսկ Պողիքտոսն, այս լսելով, կամենում էր ստուգել ընկերոջ հավատն ու հոժարակամությունը: Եվ ասաց նրան. «Եվ չե՞ս ափսոսում զինվորական պատիվդ»: Իսկ Նեարքոսը, չիմանալով, որ փորձելու համար է հարցնում, ոչ թե ազնվորեն, պատասխանեց. «Օ՜, եթե իմանայիր Քրիստոսի շնորհած պատիվն ու հաջողությունները…»,- [և սկսեց] սրտանց ու անկեղծ խոսել նրա հետ նաև աստվածային Օրենքի և նվիրվածության մասին: Սուրբ Պողիքտոսն ասաց. «Դու կարծում ես, թե ես չգիտեմ Քրիստոսի շնորհած հաջողությունները և քեզ սպասվող պատվի մասին… քո ասելուց առաջ էի ես ուղղվել դեպի Փրկիչը, որովհետև այսօր երկնային թագավորության քղամիդն ընդունեցի Նրանից: Սակայն կամենում եմ քեզ մի հոգևոր հարց տալ. երկնչում եմ և կասկածում` եթե Փրկչի մոտ անկատար գնամ, [այսինքն առանց մկրտվելու], ինձ կընդունի՞ մյուս հոգևոր զինվորների կարգը: Եվ ընդհանրապես, հնար կա՞, որ լինես չկրտված և սուրբ խորհրդին անհաղորդ, սակայն Աստված ընդունի»:

Իսկ Նեարքոսը, աստվածային խորհուրդներին անփորձ երանելի Պողիքտոսի մտքերը լսելով, թե տակավին կատարյալ քրիստոնյա չէ, կամեցավ առավել ևս հորդորել նրան և հիշեցրեց աստվածային Գրքերի խոսքը, որ ավելի ոգեշնչեցին սրբին: Եվ այսպես ասաց Նեարքոսը. «Երբեք մի՛ երկմտիր այդ առիթով, Պողիքտոս, որովհետև «Աստված կարող է,-ինչպես ասում են աստվածային Գրքերը,- այս քարերից Աբրահամի որդիներ հանել» (Մատթ. Գ. 9; Ղուկ. Գ. 8),-այսինքն Քրիստոսի զինվոր դառնալու ակնկալություն չունեցած հեթանոս մարդիկ դասվեցին այդ կարգը, որովհետև բոլորի համար բաց են երկնքի դռները, և անմահ փրկության մուտքը երբեք չի փակվել: Թեև մեկը կարող է [կյանքի վերջում միայն] քիչ ժամանակ հավատալ, սակայն կարող է ճշմարիտ հավատքով այդ քչի դիմաց մեծ վարձ ընդունել: Դրա համար Ավետարանում Փրկիչը բոլորին հրամայում է վճարել թե՛ առաջին, թե՛ իններորդ և թե՛ տասներորդ ժամերի մշակների վարձերը, ուստի անգամ եթե ուշ գնաս Տիրոջ մոտ, նույն վարձը կստանաս»: Եվ Նեարքոսի` իրար զուգադրվող և փոխլրացնող հիշատակությունները [հույսով լցրեցին] Պողիքտոսի [հոգին], և նա ասաց. «Իսկապես, երբ ընթերցում էիր աստվածային Գրքերը, քեզնից հաճախ լսել եմ, որ մշակները մի ժամ աշխատեցին, և Փրկիչը հրամայեց նրանց վարձը տալ ամբողջ օրը տքնած մշակների հետ»: Նեարքոսն ասաց. «Տիրոջ մյուս պատմությունը ևս հիշի՛ր, Պողիքտոս, որ քեզ առավել կքաջալերի: Հիշի՛ր [Նրա] աջ կողմում խաչված ավազակին. ինչ էր ասում նրան, որ խաչված էր ձախ կողմում և հայհոյում էր. «Մենք իրավամբ արժանի հատուցում ենք ստանում այն գործերի համար, որ կատարեցինք»,-մինչդեռ մեր Փրկիչն անպարտ ու անմեղ էր խաչին: Եվ հետո նա դիմեց մեր Տիրոջն ու ասաց. «Հիշի՛ր ինձ, Տե՛ր, երբ գաս Քո թագավորությամբ» (Ղուկ. ԻԳ. 41-42): Եվ Փրկիչն ի՞նչ պատասխանեց նրան. նրա այդ փոքր ու անպաճույճ հավատի դիմաց ի՜նչ մեծամեծ [փառքեր] էր խոստանում` ասելով. «Այսօր Ինձ հետ դրախտում կլինես» (Ղուկ. ԻԳ. 43): Տեսնո՞ւմ ես, Պողիքտո՛ս, մի փոքր հավատքն ինչքան մեծ ավետիս է պարգևում: Ավետարանի խոսքով, նույնիսկ փոքր հավատը կարող է լեռները տեղաշարժել» (հմմտ. Ա. Կոր. ԺԳ. 2):

Եվ այս կապակցությամբ Պողիքտոսը հարցրեց. «Նեարքո՛ս, մարդ հնարավորություն ունի՞ առանց մկրտության այս ամենին հասնելու»: Նեարքոսը պատասխանեց. «Ամեն ինչ մաքուր է խղճմտանքով մաքուր եղողների համար, բայց պիղծերի և անհավատների համար ոչ մի բան մաքուր չէ: Եվ նրանց միտքն ու խիղճը պղծված են» (Տիտ. Ա. 15): Ահա տեսնում ենք Տիրոջը, երբ Նրան էին մոտենում կույրերը, որ բժշկի իրենց: [Եվ Նա] չէր խոսում աստվածային խորհուրդների մասին և չէր հարցնում, թե մկրտվա՞ծ են: Այլ միայն հարցնում էր` ճշմարի՞տ հավատով են մոտեցել Իրեն: Նա հարցրեց. «Հավատո՞ւմ եք,-ասաց,- որ Ես կարող եմ այդ բանն անել» (Մատթ. Թ. 28): Եվ պատրաստ էր Իր մարդասիրությունն ու զորությունն իսկույն ցույց տալու. մի խոսք ասաց, հրամայեց, որ մարմնավոր աչքերը տեսնեն, և աչքերն իսկույն բացվեցին»:

Այս խոսքերին ի պատասխան երանելի Պողիքտոսը հոգեպնդվեց և մոռացավ ամեն երկրային բան: Եվ իրենից անկախ բացականչեց. «Ի սկզբանե ես միավորվեցի Քրիստոսի հետ, և Նա խոստացավ հոգ տանել իմ մասին ու խնամել, որովհետև ես հրաժարվեցի մարդկային իրերից: Այսուհետ պարտ է, որ ես վկայեմ հանուն Քրիստոսի: Իսկ Փրկիչը նախ Օրենքը ծանուցեց, որ սովորեցնում և ասում էր. «Դու դեռ չէիր ստեղծվել որովայնում` Ես ընտրեցի քեզ, և մինչ արգանդից դուրս գալդ` սրբացրի քեզ» (Երեմ. Ա. 5),- ասել է թե` երկինք հրավիրեց ինձ: Աստվածատյաց հեթանոսները տեսան Տեր Հիսուսին մոտս կանգնած և Նրա երեսի լուսավոր ճառագայթներից իմ երեսը պայծառացավ: Սակայն այժմ ժամանակն է, որ գնանք կարդանք թագավորի անարժան հրամանը»:

Եվ երբ երանելի Պողիքտոսն ընթերցեց, սկսեց ծաղրել մարդկային օրենքը և գիրն ամուր բռնելով` մի մասը պատռեց: Իսկ դրանից հետո մյուս կողմ նայելով` տեսավ, որ գրության մեջ հիշված կուռքերին բերում են մեհյան` իրենց սովորական տեղը: Զարդարել են ոստերով և տերևներով, որ այդ տեսքով բոլորին խաբեն, և մարդիկ գնան աստվածներին տեսնելու: Եվ այս կուռքերին տեսնելով` Պողիքտոսը երկնային ծիծաղով լցվեց և սկսեց ծանակել:

Եվ ամեն ոք հոժարակամ մոտենում էր, որ կուռքերին զոհ մատուցի: Իսկ Պողիքտոսն, ամուր բռնելով, կուռքերը գետին էր տապալում և առհասարակ բոլորը ջախջախեց ու փշրեց:

Եվ երբ սա եղավ, եկավ Պողիքտոսի աները` Փելիքսը, որին անօրեն թագավորները հալածիչ էին կարգել, [այսինքն քաղաքի իշխանն էր]3: Եվ ապշեց ու ցնցվեց Պողիքտոսի գործածից: Եվ Փելիքսն ասաց ինքն իրեն. «Վրիպեցի թե՛ մեկից, թե՛ մյուսից… ես` Փելիքսս, այժմ անզավակացա, որովհետև առաջինը վախճանվեց, մինչդեռ ես պերճանալով պարծենում էի փեսայովս, իսկ այժմ անզավակ մնացի, որովհետև այսուհետ ոչ ոք չի կարող ողորմել Պողիքտոսին` ո՛չ աստվածները, ո՛չ ինքնակալ թագավորները, քանի որ այսպիսի բան հանդգնեց անել և անիրավաբար փշրեց և կործանեց մեր բոլոր աստվածներին»: Իսկ Պողիքտոսն ասաց. «Ես արհամարհեցի դրանց և այս նույն արարքով ցույց տվեցի նրանց անզորությունը: Ուրիշ աստվածներ ունե՞ս, ո՛վ Փելիքս, շտապի՛ր նրանց ևս առաջ բերել, որպեսզի ես` Աստծու ծառաս, անարգելով ոչնչացնեմ դրանց»:

Այնժամ Փելիքսը սրբին դիմեց և ասաց. «Ո՛վ Պողիքտո՛ս, գոնե մի քիչ դադար առ, որ ողջ մնաս… առանձնացի՛ր և լռի՛ր, որպեսզի մինչև վախճանդ հանդիպես կնոջդ»: Իսկ սուրբ Պողիքտոսը, երկնային իմաստությունն ի գործ դնելով, պատասխանեց նրան. «Ի՞նչ կին կամ որդի պիտի տեսնեմ, եթե ոչ երկնային և հոգևոր բարիքները, որ Քրիստոս պատվիրեց ինձ: Իսկ քո դուստրը, եթե կամենա և ջանա ինձ և իմ կամքին հետևել, ուրեմն երանելի և փառավոր է: Իսկ եթե նրա կամքն այլ լինի, ուրեմն նա նույնպես ուղղվեց դեպի աստվածներ կոչվածների կողմը»: Եվ այս խոսքերից արտասվեց Փելիքսը` տեսնելով, որ Պողիքտոսը մարդկային կյանքի հետ բոլոր հաշիվները փակել է: Եվ ասաց նրան. «Քեզ և՞ս խաբեցին Քրիստոսի մոլորությունները»: Իսկ սուրբ Պողիքտոսը պատասխանեց. «Ես խոստովանում եմ, որ Նրա զորությունն հոգիս և կամքս ձգելով տարավ, որովհետև Քրիստոսի զորությունն այնքան է, որ Իր անճառելի թագավորությամբ ինձ զատեց կռապաշտության մոլորությունից և ինձ արժանացրեց ընտիր զորական լինելու»: Եվ երբ սուրբն այս խոսքերն էր ասում, աստվածային և երկնային զորությունն իսկույն հայտնվեց նրա առջև:

Այնժամ մոտեցան հալածիչները և ոտքերով անողորմ խփում էին սրբի բերանին: Սակայն սուրբը ոչինչ չէր զգում, որովհետև իր կողքին տեսնում էր Նրան, որ խաչվեց իր համար: Եվ սուրբն անսահման զայրույթով այսպես ասաց Փելիքսին. «Ո՛վ անսուրբ, պիղծ և խորհրդածու գարշելի, [դու], սակավաժամ թագավորներին ես սպասավորում, ինչո՞ւ ես ինձ խաբում քո նենգավոր արցունքներով: Կնոջ և երեխաների [հանգամանքով], ձգտում ես ինձ Քրիստոսի հույսից հեռացնել: Այլևս ինձ` Պողիքտոսիս չողբաս: Եվ եթե հավատաս ինձ` քեզ պիտի ողբաս, պիղծ և գարշելի, որ դատապարտված ես [հավիտենական] խավարն իջնելու…4

Եվ երանելին այս ասում էր` հեռանալով մարդկային էությունից և խորհելով ու մտածելով միայն երկնայինի մասին: [Եվ եկավ-հասավ սրբի] կինը` Պավլինան5 և արտասվելով ու վշտակցությամբ ասաց սրբին. «Ինչո՞ւ ես մոլուցքով լցվել, Պողիքտո՛ս, կամ ո՞վ քեզ խաբեց, որ հանդգնես տասներկու աստվածներին ջախջախել»: Իսկ երանելին ծիծաղեց կնոջ ասածների վրա և պատասխանեց. «Եթե ես միայնակ ձեր տասներկու աստվածներին ջախջախեցի, ուրեմն երկրի վրա այլ աստվածներ չունեք: Եվ արդ, եթե համաձայնես հետս, Պավլինա՛, հավատա՛ և հոժարությամբ հետևի՛ր ինձ, որ այս սակավաժամանակյայի դիմաց հավիտենական և անմահ կյանքն ընդունես»: Եվ այսպես խորհրդավոր բաներ էր գործում: Եվ նրա անարատ և անդրդվելի հավատը տեսնելով` շատերը հավատացին: Եվ հավաքվելով` բոլոր հալածիչները թագավորներից խնդրեցին, որ երանելիին մահապատժի ենթարկեն:

Եվ այդ անարժան հրամանի մասին իմանալով` վկան արհամարհում էր մարդկային մարմնի չարչարանքները և ձգտում էր ավելի առաջ ընթանալ: Ուրախ և խնդուն էր, որովհետև Փրկչի հետ հրճվում էր երկնքում: Եվ քանի դեռ մարմնի մեջ էր, խոսում էր մեզ և մերձավոր եղբայրների հետ և այս էր ասում. «Մի երիտասարդի եմ տեսնում, որ եկել է մոտս և խոսում է հետս ու սովորեցնում է, որ շտապեմ դուրս գալ մարդկային կյանքից: Ուստի պարզ է, որ վախճանվելու եմ ի Տեր: Եվ ինձ թվում է, թե Իր պատվական արյամբ աստվածային մկրտությունն ու Քրիստոսի կնիքն այս է»:

Իսկ Նեարքոսը երբեք չէր մոռանում իրենց բարեկամությունն ու սերը, որովհետև երկուսով ապրում էին միևնույն ոգով և կյանքով: Եվ Նեարքոսին նայելով` վկան ասաց. «Մնա՜ս բարով, եղբա՛յր, հիշի՛ր մեր անճառելի ուրախությունը»: Եվ այս վերջին խոսքը իբրև պատգամ թողեց Նեա-քոսին, իսկ ինքը սրի մահ ընդունեց:

Եվ եղբայրները նրա սուրբ և պատվական մարմինը թաղեցին Հայոց Մելիտինե քաղաքում` ընծայելով իբրև հավիտենական ժառանգություն: Եվ որովհետև նրան վայել էր ճիշտ այդպիսի մի օր հեռանալ, սուրբը թաղվեց չորեքշաբթի օրը, քանի որ ամեն տեղ` չորեքկողմյան [ծագերում] իր գործերով ցույց տվեց իր անշարժ ու հաստատուն հավատքը: Եվ նրա սուրբ մարմինը հենց այնտեղ դրեցին, իսկ նրա սուրբ արյունը կտավով հավաքելով` Նեարքոսը Կանանացվոց քաղաքը տարավ, իբրև մի երանելի ժառանգություն, իբրև Կանանացիների քաղաքի մերձավորների և հեռավորների փրկության զենք:

Եվ այս ամենը եղավ Դեկոսի և Վաղերիանոսի արևելյան առաջին հալածանքների օրերին: Եվ առաջինը սուրբ Ստեփանոսը վկայեց Երուսաղեմում, երկրորդը Փիղիորը Ալեքսանդրիայում, և երրորդը Պողիքտոսը` Մելիտինեում, չորս ինդիքտիոնից6 առաջ, արաց ամսին, մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի թագավորության ժամանակ, որին փառք և զորություն` հավիտյանս. ամեն:

Սուրբ Պողիքտոսի չարչարանքներից հետո, ես` տառապյալ Նեարքոսս, [կտավի մեջ հավաքված] հիշատակը [տարա իմ Կանանետոն քաղաքն] ու տվեցի Տիմոթեոս Կանանացուն և Ավկտար Նեղոսին և նրանց երդվեցրի Քրիստոսի դատաստանով և ի Քրիստոս սուրբ Պողիքտոսի հաղթությամբ, որ ամեն տարի նշեն նրա օրը: Եվ վերցնելով սուրբ հիշատակները` Տիմոթեոսը դրեց եկեղեցում, ուր և [են մինչ օրս]:

1  «Յայսմաւուրքի» բոլոր խմբագրություններում նշվում է, որ հայազգի այս սուրբը Հայոց Մելիտինե (Մալաթիա) քաղաքից էր, ուր և թաղվեց: Նրա կերպարը Եվրոպայում հայտնի է նաև աշխարհիկ գրականությունից և երաժշտությունից: Օրինակ` XVII դարի ֆրանսիացի դրամաատուրգ Կոռնեյլը գրել է «Պողիկտոս» ողբերգությունը, իսկ XIX դարի իտալացի նշանավոր կոմպոզիտոր Դոնիցետտին` համանուն օպերան: Կոռնեյլի ողբերգությունը հայր Հուրմուզի թարգմանությամբ լույս է տեսել Վենետիկում (1858 թ.)` «Պողիկտոս Հայկազն» վերնագրով: Ծան. հրատ.:

2  «Յայսմաւուրքի» մեջ Պողիքտոսի (Պողոքտիոս) վկայությունը դրված է` «յունուարի Թ. և արաց Բ.»:

3 Հավելումն ըստ «Յայսմաւուրքի»:

4 Բն.`` այսպես:

5  Բն.` մի կին. փխ. ըստ «Յայսմաւուրքի»:

6  Ինդիկտիոն (լատ. indiktio)- ժամանակի հաշվարկման 15-ամյա շրջափուլ, որը Բյուզանդիայի Կոստանդին Ա. մտցրել էր 312 թվականին. ըստ այդմ` բնագրում նշված տարին ստացվում է 252 թվականը: Ծան. հրատ.:

Վարք Սրբոց, Հատոր Դ, Ս. Էջմիածին - 2010թ.
Աղբյուր՝ Surbzoravor.am