Այսպէս է ասում Տէրը. Որդեա՛կ, պահի՛ր իմ խօսքերը եւ օր ու գիշեր դրանց մասի՛ն մտածիր իբրեւ հարազատ որդի եւ ազնիւ ժառանգ, իսկ նա, ով չի նորոգում եւ բարձրացնում նախնիների առաքինութիւնը, նա ամօթ եւ նախատինք է իր պապերի համար եւ մի նոր անէծք: ՍԻՐԱՔ ; 20 ,28

Սուրբ Փիլիկտիմոնի, թագավոր Գորգիանոսի և նրա կնոջ՝ Անատոլիայի, Թեոդոսիայի և այլ սրբերի վկայաբանությունը

Հալածանքների ժամանակներում, երբ սատանան հրճվում և բերկրում էր իր պաշտոնյաների արարքներով, խռովությունը, բռնությունն ու հափշտակություններն [էին առատապես լցրել երկիրը]: Նաև Իլու քաղաքի թագավոր Գորգիանոսն էր հավասարվել սատանային և դառն հալածանքներ էր հարուցում քրիստոնյաների դեմ և հրամայում էր հետապնդել նրանց: Եվ բռնեցին Փիլիկտիմոն անունով մեկին, որին ասաց [թագավորը]. «Քո մասին լսել եմ, թե քրիստոնյաների Աստծուն ես պաշտում: Ազատվի՛ր քո այդ անիմաստ մտքերից, սովորի՛ր և գիտեցի՛ր, որ բազում աստվածների մեջ` մեծը, փառավորը, հզորն ու մարդասերը Ապոլոնն է. այլևս ի՜նչ ավելացնեմ` նա է փրկիչն աշխարհի: Այժմ խորհի՛ր` ո՛րն է քեզ համար օգտակար և համաձայնի՛ր երկրպագել մեծ Ապոլոնին»: Իսկ սուրբ Փիլիկտիմոնն աստվածային օրենքներով պատասխանեց և ի ցույց դրեց իր բազմաբար առաքինություններն ու իր մեջ Քրիստոսի դրոշմը տեսնելով` թագավորին ասաց. «Լսի՛ր, ո՛վ թագավոր. թեև ինձ բռնած ատյան բերեցին, սակայն ես [չեմ կամենում] ճարտարախոսությամբ [ազատվել], այլ ասում եմ այն օգտավետն [ու կարևորը], որ հաստատ գիտեմ: Եվ տեղեկացնում եմ քեզ, որ քո իմացած [միակ և անկրկնելի] աստվածը բազմաժառանգ է, մոլորություն է և մոլորեցնում ու շատերին հեռու է պահում նորոգումից: Եվ եթե չես հավատում ինձ, միասին գնանք Ապոլոն անվանվածի տաճարը, և քեզ ցույց կտամ նրա օրենքից դուրս և երևակայական լինելն ու կուռքերի տկարությունը»:

Այս լսելով` թագավորը չզայրացավ պատանու վրա, այլ ասաց նրան. «Միասին գնանք, և քեզ ցույց կտամ Ապոլոնի զորությունն ու անպարտելի շնորհները»: Եվ երբ գնացին, նրանց հետևեց նաև բազմությունը` տեսնելու, թե ինչ է քրիստոնյան ասելու Ապոլոնին:

Հասնելով կուռքերի տաճարին` թագավորն ասաց վկային. «Տեսնո՞ւմ ես ինչ վայելուչ, այլազան պատկերներով է հորինված տաճարը, պաճուճված սալահատակով և ոսկեզօծ սյուներով ու խոյակներով, որ զարդարուն են իրենց ներդաշնակությամբ: Եվ եթե տաճարն այսքան գեղեցիկ է, պարզ է, որ պետք է երկրպագել Ապոլոն աստծուն»: Այս ասելով` թագավորը հրամայեց զորականներին, որ բանան մեհյանի դուռը: Եվ երբ բացեցին, թագավորը շարունակեց վկային ուղղված խոսքը. «Տեսնո՞ւմ ես Ապոլոնի պաճուճանքի փառավորությունն ու զարդարանքի գեղեցկությունը…»: Եվ մինչ թագավորը խոսում էր, Քրիստոսի վկան մտավ կուռքերի տաճարը` տեսնելու, թե Ապոլոն կոչվածն արդյոք աստված է. և պատասխանելով` ասաց թագավորին. «Սրա՞ մասին էիր ասում, թե ինքն է հաստատել երկիրը և իր հրամանով է շարժվում ամեն բան»: Եվ թագավորն ասաց սրբին. «Նա ի հայտ բերեց ոչ միայն երկիրը… երկինքն ու երկիրը, իրենց զարդերով հանդերձ, այլև հայտնապես նա է այդ ամենի կառավարիչը: Եվ ի՞նչ է մարդն առանց նրա… եթե չստանա նրա օժանդակությունը, կյանքում ոչ մի հաջողություն չի կարող ունենալ»: Սուրբ Փիլիկտիմոնն ասաց. «Թո՛ւյլ տուր ես ևս խոսեմ նրա հետ»: Թագա վորը պատասխանեց. «Ինչպես կամենաս` [կարող ես] սիրաշահել, կամ խոսել համարձակ»: Սուրբ Փիլիկտիմոնն ասաց. «Քեզ եմ ասում, Ապոլոն. ինչո՞ւ քեզ ապավինածների ողջության համար չես հեռանում այստեղից: Թագավորն ու ողջ հեթանոս հասարակությունը քեզ աստված են կոչում, իսկ քո փույթը չէ` ո՞ղջ են նրանք, թե՞ կործանվում են»: Այս ասելով` սուրբը դիմեց թագավորին և ասաց. «Ո՛վ թագավոր, ահա՜, ո՛չ խոսում և ո՛չ պատասխան է տալիս քո աստվածը: Ո՛վ թագավոր, գոնե դու պատմիր ինձ, ո՞րտեղից է փոշին նստել Ապոլոնի գլխին»: Թագավորը պատասխանեց. «Որովհետև անդադար տքնում է աշխարհի փրկության համար, դրա համար գլխին փոշի է նստել»: Եվ վկան հարցրեց. «Ո՞ւր են եզների լծերը, թե՞ գրաստներով է վարում… Ո՞ւր են նրա էշերը, թե՞ ասում ես հնձվոր է… Ո՞ւր է նրա մանգաղը: Եվ եթե հացագործ է կամ խոհարար, ո՞ւր են հացն ու զարդարուն խորտիկները, որ ինքն է պատրաստել: Բայց գիտեմ, ո՛վ թագավոր, սա հորինված, սուտ և մտացածին է: Ասա՛ ինձ, ո՞ւր է նրա զորությունը, ո՞րտեղ է պահվում: Ո՛վ թագավոր, դու ինձ ասացիր, թե շատ աշխատելուց է գլխին փոշի նստել: Ո՞ր աշխատանքից… ասա՛ ինձ, որպեսզի տեսնեմ և գովեմ սրան»: Թագավորը պատասխանեց. «Նրանով է աշխարհի փրկությունը»: Փիլիկտիմոնը հարցրեց. «Ո՞ւր են փողերի հնչումն ու նրա ձայնը, կամ այս աստված անվանվածի շուրթերից ելած խոսքերը ո՞րտեղ են գրված, որ օգնեն ձեզ: Սակայն գիտեմ, որ նրանով մոլորվել եք, ո՛վ թագավոր: Հրամայի՛ր ջուր և դաստառակ բերել և լվանալ Ապոլոնին ու կտորով մաքրել, որ փոշին գլխին նստած չմնա, ու թերևս կենդանանա: Սակայն, որպես և սկզբում ասացի, մի՛ մոլորվիր, ո՛վ թագավոր: Հրամայի՛ր ինձ, և ես ձեր կարծեցյալ աստված Ապոլոնին գետին կտապալեմ և քեզ ցույց կտամ, որ ո՛չ զայրանում է, ո՛չ բարկանում, ո՛չ խոսում է և ո՛չ տեսնում, ո՛չ շանթեր է արձակում և ո՛չ որոտում, ո՛չ վախեցնում է և ո՛չ սարսափեցնում, ո՛չ դղրդացնում է և ո՛չ խորտակում: [Եվ իմ արարքից] ոչ թե կբարկանա իբրև աստված, այլ պղնձի պես փշրվելով կկորչի»: Եվ լսելով այս` թագավորն ասաց Քրիստոսի սուրբ վկային. «Եթե այդպիսի զորություն և իշխանություն ունես, այդքան քաջալերվել ես և հուսացել ես քո Աստծուն, վայր բեր դրան»: Եվ Քրիստոսի սուրբ վկան հրամայեց պարաններ բերել և դրանք գցելով Ապոլոնի [արձանից]` ձգելով հատակին գցեց: Եվ երբ արձանն ընկավ, բոլոր մասերն իրարից անջատվեցին, և զարհուրած թագավորը դուրս վազեց տաճարից, որ պղնձի կտորտանքները չդիպչեն և չվնասեն իրեն: Եվ երբ դուրս եկան կուռքերի մեհյանից, թագավորը բռնեց սրբի ձեռքից և տարավ: Երբ հասավ իր ապարանքը, [թագավորը] հրամայեց կանչել իր կին Անատոլիային, որդուն` Սեբաստիանոսին և դստերը` Թեոդոսիային, նաև կուսակալներին, զորավարներին, և իր թագավորության պետերին և իշխաններին:

Գորգիանոս թագավորը բացեց բերանն ու սկսեց նրանց ասել այն խոսքերը, որ տերն էր դրել իր շուրթերին. «Ո՛վ հիմարներ և թերահավատներ, լսեցե՛ք և իմացե՛ք եղելությունը, որ ձեր Ապոլոն կարծեցյալ աստվածը կորավ ինչպես ոչինչ: [Նա], որ սպառնում էր, սպառվեց, որ ամբողջ ազգն իր կողմն էր ձգում, պարանակապ ձգվելով` ընկավ և կործանվեց, իսկ երբ ընկած էր` չսթափվեց: [Նրա] բերանը բաց էր, բայց չէր խոսում… այլ ևս ինչ ավելացնեմ… եթե քանդակագործներ չունենայինք, աստվածներ ևս չէինք ստանա: Եվ եթե բոլորն արվեստից հեռու լինեին և չլիներ ոսկու առատությունը, արդյո՞ք պիտի անաստված լինեինք: Այս եմ ասում ձեզ, որ և դուք բոլորդ քաջ գիտեք. արդյո՞ք այն ժամանակ չերևաց մեր մոլորությունը, երբ մեռավ Ադոնիան, Քսանթոս թագավորի որդին: Այնքան մեծ էր սուգը, որ թագավորը չէր կարողանում դիմանալ վշտին, առավել ևս մեռյալ որդու կարոտին: Եվ այդ նեղյալ վիճակում [պատվիրեց] իր Ադոնիա որդու պատկերը և իր իշխանության ներքո եղածներին խորհուրդ էր տալիս, որ դնեն մանկան պատկերը: Եվ այդպես իբրև աստված էր կարծվում: Ահա՛, տեսե՛ք հոր` դեպի որդին տածած սերը, որ կռապաշտության սկիզբ եղավ, և [հայր], որ լկտիությամբ մոլորեցնում էր ամենքին: Գիտցա՛ծ եղեք, որ եթե Քսանթոսն իր մեռած որդու թշնամին լիներ, մենք չէինք ունենա նրա որդու պատկերը:

Ահա պատմեցի ձեզ դժոխքի գործերի և կորստյան հասցնողի մասին: Եղբայրնե՛ր, իմացած եղեք, որ այսուհետ հեռու եմ այդ մոլորությունից, որովհետև քրիստոնյա եմ և ճշմարիտ այգու ողկույզ, և սիրտն իմ բերք է տալիս: Այսուհետ չեմ ըմպելու նվիրական գինին և ցքին, որ զորանամ ապաշխարության կարգում»: Թագավորի այս բառերին պատասխանեց Սեբաստիանոսը. «Ո՛վ հայր, քեզ դեմ խոսելը ճիշտ չէ, և ոչ հակառակվելու պահն է, սակայն վստահաբար ասում եմ լինելիքը: Ցավով լցվեց սիրտն իմ: Եվ ոչ թե քո կարծածի պես զայրանում եմ իբրև մանուկ, այլ մռնչում եմ իբրև առյուծ: Ինչո՞ւ մեծ աստված Ապոլոնին մատնեցիր Փիլիկտիմոնի ձեռքը, որ քեզ ասել էր, թե` «Քրիստոնյա եմ»: Եվ այժմ ամբողջ քաղաքը հեծծում է Ապոլոնի համար, և բյուրապատիկ մեղադրություններ են գրում քեզ վրա ու ամբաստանում են: Սակայն ընդունի՛ր, որ քեզ քրիստոնյա կոչելով, այլևս չես կարող պահել թագավորական իշխանությունդ…»:

Եվ մինչ նա խոսում էր, նրա քույր Թեոդոսիան հակառակվեց նրան և ասաց. «Քեզ եմ դիմում, եղբա՛յր իմ Սեբաստիանոս, մի՛ թշվառացիր, մի՛ մոլորվիր, մի՛ ձգտիր մեր հոր թագավորական պատվին և պսակին, որն [ինքն] արհամարհելով անարգեց հանուն երկնային թագավոր Քրիստոսի, նաև հեռացավ սուտ աստված Ապոլոնից ու դրա ճենճերահոտ զոհերից և սիրեց Քրիստոսի ճշմարիտ ծառա սուրբ Փիլիկտիմոնին, որպեսզի տիրասեր վկայի միջոցով արժանանա Սուրբ Հոգու անուշահոտ պարգևներին: Եվ արդ, մի՞թե չես ամաչում հայրատյաց, մայրատյաց և քույրատյաց լինել: Մեր կենսատու թագավոր Քրիստոսից հեռանալով` քեզ կորստյան ես մատնում, թշնամանում ես մեզ և նեղություն ու տառապանք ես պատճառում: Թագավորի ու առավել ևս մեր հոր առջև այդ պես հանդուգն բարբառելդ տեղին չէ: Դու ես, որ խառնակություն ես բարձրացրել և կամենում ես թագավորել, և դրա համար կուրացել են մտքիդ աչքերը, և չես տեսնում, որ կործանվում ես, այլ հերքելով` ստահակություններ ես խոսում: Մի՞թե ավելի մեծ ես, քան հայրդ: Արդյոք ինչի՞ համար քեզ լույս աշխարհ բերելով` դաստիարակեց բազում խրատներով, գիտությունն ուսուցանելով` սովորեցրեց պատճառները և երկրպագեց երկնային թագավոր Քրիստոսին: Դու շտապում ես խորտակված Ապոլոնի մոտ, իսկ մենք երկրպագում ենք Քրիստոսին, որ խորտակեց մահը: Հասարակ պարանով ձգելուց Ապոլոնը փշրվեց ու [մանրացավ] ինչպես ավազ. ի՞նչպես է դա աստված կոչվում: Թո՛ղ այսուհետ սատանան քեզ չմոլորեցնի անմռունչ կուռքերով, որ աստվածներ չեն»:

Երբ Թեոդոսիան ավարտեց եղբորն ուղղված խոսքը, նրանց դիմեց մայրը. «Լռեցե՛ք, որդյակնե՛րս, մի՛ հուզվեք և մի՛ աղմկեք: Սուրբ Փիլիկտիմոնի Աստված, որ կանչեց ձեր հորը, Նա գիտե, թե ինչպես է պետք վարվել»: Եվ այս ասելով` մոտեցավ ամուսնուն և ասաց. «Գորգիանո՛ս թագավոր, մարմի՛ն իմ, բնակակի՛ց իմ, տե՛ր իմ, որ մինչ օրս սնել, [պահել և] զվարճացրել ես անձն իմ. բերկրությամբ խնդություն պարգևի՛ր նաև մեր հոգիներին և հանուն Քրիստոսի ժուժկալությամբ համբերի՛ր [և տոկա՛] առաջիկայում: Լսի՛ր, թե ինչ ենք ասում ես և Թեոդոսիան, մեր տե՛ր և առաջնորդ մեր նոր կյանքի, որ մեր աստվածածանոթությունն է, որ մեզ պարգևվեց սուրբ Փիլիկտիմոնի միջոցով: Իմացա՛ծ եղիր, Ձերդ քաջություն, որ երբ հավատացինք Քրիստոսին, ո՛չ միայն բերանով պիտի նշենք մեր [նվիրվածությունը], այլև պիտի սրտով ցույց տանք մեր հավատարմությունը, պետք է ոչ թե ճարտար խոսքեր ասել, այլ գործերին ձեռնամուխ լինել: Որովհետև աստվածային հավատքի խորհուրդը ոչ միայն ի Քրիստոս հավատալն է, այլ նաև հանուն Նրա չարչարանք կրելը: Եվ արդ, ինչպես տեսնում ես, Սեբաստիանոսը չար զավակ է, և բարի չեն նրա հայացքները: Եվ ինձ թվում է, թե նրա ձեռքով ենք մեռնելու: Ինչպես ասված է. «Որդիներն իրենց ծնողների` հայրերի դեմ դուրս կգան և կսպանեն նրանց» (հմմտ. Մատթ. Ժ. 21, Մարկ. ԺԳ. 12): Իսկ սա մեզ հետ կսպանի և իր քրոջը: Եվ արդ, տե՛ր իմ, ո՞ւմ ես սպասում. դու Քրիստոսի հավատն ընդունեցիր Փիլիկտիմոնից: Հանի՛ր ծիրանիդ և գլխիդ պսակը, որովհետև, ինչպես տեսնում եմ, սատանան պատրաստ է քո որդուն զինելու: Եվ երբ թագավորն իր քրիստոսասեր կնոջից լսեց այս խոսքերը, անմիջապես հանեց թագավորական պատմուճանն ու գլխից վերցրեց պսակը: Եվ դիմեց իր զավակին. «Ինչո՞ւ ես հապաղում, որդյա՛կ, վերցրու ամենն իմ ձեռքից, որովհետև, ինչպես տեսնում եմ, դու պետք է թագավորես»: Սեբաստիանոսն ասաց. «Օ՜, հա՛յր. ճիշտ է, դու բարեհաղթ ես, սակայն ինչո՞ւ ես այդպես վարվում և ճմլում սիրտն իմ»: Գորգիանոս թագավորը պատասխանեց. «Վերջ տո՛ւր. ինչ որ փափագում էիր, տրվեց քեզ»:

Այնժամ շուրջը եղածները համարձակություն ձեռք բերեցին և սկսեցին աղաղակել ու ասել. «Եթե քրիստոնյա ես, այլևս չես կարող մեզ թագավորել: Ապոլոնին կտոր-կտոր արեցիր, մեր փրկչին կործանեցիր, սպանեցիր մեր տիրոջը և փշրեցիր մեր աստծուն. այսուհետ ի՞նչպես պիտի թագավորես»: Եվ աղաղակին ի պատասխան Գորգիանոսն ասաց. «Ինչո՞ւ եք աղմկում. իմ իսկ կամքով հրաժարվեցի թագավորական ապականացու պատվից: Դրե՛ք պսակն այդ որդուս գլխին և հեռացե՛ք ինձանից»: Եվ զինվորներից մեկը, որի անունը Բասոս էր, հարձակվեց, թագավորի ձեռքից առավ թագն ու ծիրանին և ասաց. «Սեբաստիանոսին է վայել թագը»: Այնժամ քաղաքի մեծամեծները խորհրդակցեցին բազմության հետ և Սեբաստիանոսին պսակեցին արքայական թագով, և նա դարձավ նրանց թագավորը: Եվ երբ թագավորեց, հրամայեց փշրել և մանրել Ապոլոնի [արձանն] ու նորը ձուլել:

Յոթ օր անց Սեբաստիանոսը նստեց թագավորական գահին և հրամայեց ատյան բերել սուրբ Փիլիկտիմոնին: Եվ թագավորը դիմեց սրբին. «Քեզ ծանր տանջանքների եմ մատնելու: Ասա՛ ինձ, երի՛ցս անիծյալ, ի՞նչպես համարձակվեցիր պարանը գցել Ապոլոնի վզից և քաշել-գցելով կործանել նրան` թշնամանք գործելով մեր թագավորության դեմ: Եվ քեզ թվում է, թե փրկվելո՞ւ ես տանջանքներից, որ քեզ համար եմ պատրաստել: Ենթարկվի՛ր հրամաններիս, եթե կամենում ես վայելել կյանքն այս, որովհետև տեսնում եմ, որ դեռ շատ երիտասարդ ես և հույժ վայելուչ: Գնա՛, զո՛հ մատուցիր աստվածներին, որ քեզ տեսնելով` ծնողներս և քույրս նույնն անեն»: Իսկ սուրբ Փիլիկտիմոնը պատասխանեց. «Նրանք, որ ծնել էին քեզ, Սուրբ Հոգու հրամանով նաև նոր կյանք էին պարգևում աստվածային ազատության մեջ, սակայն, սատանայի՛ արբանյակ, քեզ չորացած հասկ է և թերհաս պտուղ է վայել»: Այս լսելով` թագավորը գազանի պես բորբոքվեց և հրամայեց անողորմ կերպով գավազանածեծ անել: Սակայն Աստված օգնության եկավ իր ծառային, և գավազանները չէին դիպչում սրբին: Եվ երբ պիտի տանջեին սրբին, զինվորները վրիպելով իրար գլխի էին խփում: Եվ գավազաններից մեկը թագավորի գլխին դիպավ և աչքը դուրս թափեց: Եվ կուրանալով` թագավորը դահիճների ներկայությամբ սկսեց ասել. «Աղաչում եմ Քեզ, Տե՛ր, գիտեմ, որ Քեզնով հասավ վնասն այս: Մի՛ բարկացիր վրաս, այլ իջեցրո՛ւ աջդ վիրավոր աչքիս և կորուսյալ լույսը կրկին պարգևի՛ր»: Եվ Աստծու վկան նրան պատասխանեց և ասաց. «Փշրված և քո ձեռքով նորոգված Ապոլոնին կանչի՛ր, եթե կարող է, թո՛ղ օգնի քեզ և լույս պարգևի աչքիդ»: Թագավորը պատասխանեց. «Աստվածները երբևէ չեն բացել կույրերի աչքերը»: Փիլիկտիմոնն ասաց. «Եվ եթե չեն օգնում քեզ, ինչո՞ւ ես ընծաներ պարգևում և պաշտում նրանց իբրև բարեգործների»: Եվ տեսնելով թագավորի թշվառությունը` սուրբ վկան մոտեցավ և բժշկեց նրա աչքը: Եվ բժշկվելով` բռնակալն ասաց. «Գոհանում եմ քեզնից, աստվա՛ծդ իմ Ապոլոն, որովհետև դու ինձ շնորհեցիր լույսն այս»: Այս ասելով` հրամայեց կապել սուրբ Փիլիկտիմոնին և բանտ տանել: Եվ երբ դուրս տարան Աստծու վկային, հրամայեց բերել հորը, մորն ու քրոջը: Եվ երբ նրանք ապարանք մտան, Սեբաստիանոսը ոտքի ելավ և ասաց հորը. «Նստի՛ր, հա՛յր»: Գորգիանոսը պատասխանեց. «Դու նստի՛ր, որդյա՛կ, որովհետև թագավոր ես, իսկ մենք հանուն Քրիստոսի անարգված և աղքատ ենք»: Սեբաստիանոսն ասաց. «Ես առանց պատկառանքի կնստեմ, իսկ դուք առանց տրտմության զո՛հ մատուցեցեք աստվածներին և ինձ մի՛ ստիպեք անարգել ձեր ծերությունը»: [Այնժամ] խոսեց Թեոդոսիան. «Ծնողներիդ ծերությո՞ւնն ես անարգում, ո՛վ թշվառական: Եվ չգիտե՞ս, որ Տիրոջ բարկությունը չի ուշանում: Չհասկացա՞ր, որ սատանան քեզ իր զինվորների կարգն ընդունեց և դարձրեց թագավոր: Գոնե հիշի՛ր, որ այս ծնողներից ես ծնվել… Եվ ի՞նչպես այսքան չար եղար… Եվ թո՛ղ բարին ու լավը շրջանցեն քեզ, և թո՛ղ այս ծնողների զավակը չհամարվես»: Սեբաստիանոսն ասաց. «Ծնողներդ ծերացել են և մոլորվում են: Սակայն դու երիտասարդ ես և այնպիսի զարմանալի գեղեցկության և հասակի տեր, որ մարդ անգամ անկարող է նկարագրել: Եվ այդ [հմայքը] քեզ աստվածներն են շնորհել. ինչո՞ւ զոհ չես մատուցում նրանց, որ արքայավայել ապրես»: Թեոդոսիան պատասխանեց. «Իսկ ինչո՞ւ իմ գավազանը չի հարվածում նրան` ում հարկն է»: Եվ այս ասելով` առաջ գնաց և ուժգին հարվածեց նրան ու գլխի պսակը կոտրեց ու պատռեց ծիրանին: Եվ այնքան ահեղ էր նրա հանդեպ, ինչպես թաթով մարախ ճզմող մի այր: Եվ նրան պատասխան տվեց Բասոս անունով մի զորական. «Լսի՛ր, տիկի՛ն Թեոդոսիա, դու իրավունք չունես թագավորին հարվածելու»: Եվ Թեոդոսիան ասաց. «Բյուրադև՛ սատանայա սեր, վայրահաչությունի՛ց սատկած շուն, դու ի՞նչ ես ուզում»: Եվ մոտենալով նրան` ասաց. «Դու միայն հեթանոսների և այլազգիների հետ գիտես պատերազմել, իսկ քրիստոնյաների դեմ զորություն չունես, ա՛յ սատանա և չարի արբանյակ»: Եվ այս ասելով` քար վերցրեց, հարձակվեց նրա վրա և դեմքին հարվածելով` փշրեց ատամներն ու ծնոտը, և արյունն սկսեց առատորեն հոսել:

Եվ հաջորդ օրը Սեբաստիանոսը նստեց ատյանում և զայրույթով ու բարկությամբ ատամներն էր կրճտացնում: Եվ հրամայեց բերել երանելի Թեոդոսիային: Իսկ նա, ի Քրիստոս քաջալերված, ուրախ և ծիծաղելով գնաց, ներս մտավ և ասաց եղբորը. «Ա՛յ վատերից վատթար, ինչո՞ւ ես կանչել ինձ: Ահավասիկ մոտդ եմ` ի՞նչ ես կամենում»: Սեբաստիանոսն ասաց. «Լռում եմ երեկվա հանցանքներիդ մասին, սակայն անհնար է լռության մատնել գալիքը. գնա՛ և զո՛հ մատուցիր աստվածներին, որ զերծ մնաս քեզ սպասվող տանջանքներից»: Թեոդոսիան ասաց. «Ցասումդ ծառից ընկնող չորացած տերևի է նման, իսկ սպառնալիքներդ` արագ լռող շշուկի: Պիղատոս Պոնտացու կողմից խաչված և բարի խոստովանությամբ վկայած իմ Տեր Հիսուս Քրիստոսով եմ երդվում, որ կուռքերին զոհ չեմ մատուցի: Մարտնչիր իմ դեմ ինչպես կամենում ես. ոչ ոք չի կարող իր ձեռքով վրեժխնդիր լինել, այլ միայն Աստված է վրեժխնդիր, իսկ օգնական` Քրիստոս»: Իսկ Սեբաստիանոսն արտասվելով դիմեց քրոջը. «Ի՞նչ եղավ քեզ, որ կամենում ես այդ գեղեցկությունդ կորստի մատնել»: Սուրբ Թեոդոսիան պատասխանեց. «Դա է կուրությանդ պատճառը, որ գեղեցկությանն ու հասակին ես նայում. չնչին իսկ ախտից թորշոմում է գեղեցկությունը, իսկ հասակը` չորանում ծերությունից: [Չե՞ս լսել]. «Մարդու օրերը խոտի պես են» (Սաղմ. ՃԲ. 15), և այն էլ, եթե Քրիստոս է կրում իր մեջ, իսկ եթե ոչ` սարդաբույն է, որ քամին քշում [ոչնչացնում է]»: Սեբաստիանոսն ասաց. «Կյա՛նքն է ոչնչացնում սարդոստայնը, օձի՛ թույն. հարձակվում ես վրաս, գիտենալով, որ խնայո՞ւմ եմ»: Սուրբ Թեոդոսիան պատասխանեց. «Կենդանի՛ դիակ, արա՛ ինչ կամենում ես»: Այնժամ Սեբաստիանոսը հրամայեց բերանակապ գցել քրոջ բերանը, որ նրա բերանից հորդող ճշմարտության խոսքերը դուրս չգան: Եվ երբ կապեցին Թեոդոսիայի բերանը, հրամայեց բանտ տանել: Իսկ սուրբն իր աջ կողմում տեսավ Աստծու հրեշտակին, որ կանգնած էր իր կողքին. «Մի՛ երկնչիր, Քրիստոսի՛ աղախին,-ասաց հրեշտակը,- ես առաքվեցի քեզ պահելու, պաշտպանելու և օգնելու համար: Ի՞նչ ես կամենում… հանե՞մ բերանակապն ու եղբորդ բերանը փակեմ»: Եվ այս ասելով` հրեշտակն անմիջապես ազատեց երանելիին և կապն առնելով` փակեց թագավորի բերանն ու առանց որևէ ջանքի հօդս բարձրացրեց նրան: Եվ երբ բռնակալն օդում կախված տանջվում էր, դիմեց քրոջը. «Թեոդոսիա՛, տիրուհի՛, լո՛ւյսդ աչքերիս, օգնության հասի՛ր և փրկի՛ր ինձ»: Այնժամ Աստծու սուրբ աղախինն սկսեց աղոթել Տիրոջը և արտասվախառն ու խանդաղատագին հայցել ու խնդրել. «Աստվա՛ծ, որ երկնքի ու երկրի արարիչն ես, մե՛ր Տեր Հիսուս Քրիստոսի Հայր, որ չլքեցիր Քո սպասուհուն, այլ ողորմությամբ փրկեցիր ինձ դառն տանջանքներից: Լսի՛ր աղախնիդ խնդրանքները և մարդասիրությունդ ցո՛ւյց տուր մոլորյալ եղբորս ու իջեցրո՛ւ կախված տեղից, որ իմանա, որ միայն Դու ես ճշմարիտ Աստված»: Եվ երբ սուրբն ասաց այս խոսքերը, հրեշտակը, որ Աստծու հրամանով օդ էր բարձրացրել թագավորին, բաց թողեց կախված տեղից: Եվ երբ նա ազատվեց, ահը պատեց շուրջը հավաքվածներին, և նրանք աղաղակում և ասում էին. «Մեծ է Փիլիկտիմոնի և Թեոդոսիայի Աստվածը, որ մեզ ցույց տվեց Իր աստվածության գանձերը: Այժմ տեսանք և իմացանք, որ միայն Դո՛ւ ես Աստված, և չկա ուրիշ Աստված` բացի Քեզանից, որ կախվածին ազատեցիր»: Եվ շատերը հավատացին ի Քրիստոս` յոթանասուն հազար և վեց հարյուր հոգի: Եվ հավատացյալների բազմությունը տեսնելով` թագավորը գազազեց և խրոխտանալով` սկսեց դառն սպառնալիքներով խոսել քրոջ հետ. «Երդվում եմ բոլոր աստվածներով. տեսակ-տեսակ և անողորմ տանջանքներով կկործանեմ քեզ, եթե զոհ չմատուցես Ապոլոնին»: Սուրբ Թեոդոսիան պատասխանեց. «Չճանաչեցիր քեզ բռնողին և ազատողին, դրա համար այդպես ես խոսում»: Սեբաստիանոսն ասաց. «Ինձ բռնողը սատանան էր, իսկ ազատողը` իմ աստված Ապոլոնը»: Երբ սուրբ Թեոդոսիան եղբոր բերանից լսեց թունոտ և ուրացողական խոսքերը, երեսնիվայր ընկավ և լալիս էր դառնապես: Եվ աչքերից արտասուքի առուներ էին թափվում, և ափերը լցնելով` նա շաղ էր տալիս դեպի երկինք: Եվ բազուկներն իրար վրա դնելով` խաչեց և ասաց. «Իմ Տե՛ր և Աստված, սատանայի այս չարահնար գործիքն օդ բարձրացրո՛ւ, և թո՛ղ դրան իջեցնի իր Ապոլոնը, որպեսզի հասկանա, որ միայն Դու ես ճշմարիտ Աստված»: Եվ մինչ այս խոսքերն էր ասում սուրբ Թեոդոսիան, թագավորն օդում կախվեց: Եվ կախված ժամանակ սկսեց կանչել սրբին և ասել. «Ի՛մ տիրուհի քույր. այս անգամ ևս օգնի՛ր ինձ, որ ուրացությամբ չկորչեմ»: Իսկ Քրիստոսի աղախինը պատասխանեց և ասաց. «Այս անգամ ևս Ապոլոնը կգա և կօգնի քեզ»: Թագավորն ասաց. «Ճշմարտապես գիտեմ, ի՛մ տիրուհի Թեոդոսիա, որ Ապոլոնը կորուստ է բերում ինձ: Եթե այս անգամ ազատես, ոչ միայն Ապոլոնին` քո թշնամուն, այլև Արեգ քաղաքի բոլոր մնացյալ կուռքերին կոչնչացնեմ»: Իսկ Քրիստոսի սուրբ վկան հրեշտակական խորհուրդ ստացավ և ոխ չպահեց, այլ ցանկացավ սատանայի կողմից խլվածին աստվածգիտության բերել: Սուրբը բացեց բերանը, սկսեց աղոթել և ասել. «Զորությունների՛ Տեր Աստված, որ ճշմարտությունն ընտրեցիր և ատեցիր սուտը, որ հայտնեցիր գիտությունն աստվածպաշտության և կործանեցիր անգիտությունը: [Դու], որ առաքեցիր միածին Որդուդ և բազում քաղցրություն սերմանեցիր: Հիսուս Քրիստոս, որ սուրբ խաչդ ծագեցրիր և լուսավորեցիր աշխարհը: Տե՛ր, նայի՛ր Քո աղախնին և տե՛ս, որ վախեցած մանկան պես մոտդ եմ փախել: Քավի՛ր մեղքերս և թագավորին փրկի՛ր այս վտանգից»: Եվ սուրբ Թեոդոսիայի այս խոսքերի հետ թագավորն ազատվեց ու փրկվեց և այսպես խոսեց. «Իմ մեծ աստված Ապոլոնը մեծ ողորմություն արեց և ինձ դուրս բերեց այս մեծ վտանգից»: Եվ Թեոդոսիան պատասխանեց նրա այս խոսքերին և ասաց. «Ո՛վ չար սատանա, մինչև ե՞րբ ես չարությամբ լցնելու թագավորի սիրտը»: Այնժամ Սեբաստիանոսն ասաց իր սպասավորներին. «Ինձանից հեռու տարեք այս թշվառականին և բանտ նետեք»:

Երբ սուրբ Թեոդոսիային բանտ տարան, [թագավորը] հրամայեց, որ շղթայակապ բերեն Գորգիանոսին և նրա կին Անատոլիային` իր ծնողներին: Եվ կանգնեցնելով ատյանում` թագավորն ասաց նրանց. «Լսեցե՛ք, դո՛ւք, որ չբավարարվեցիք բանտի տանջանքներով. մի՞թե կամենում եք ավելի ծանր կտտանքների ենթարկվել: Իմացա՛ծ եղեք, որ չեմ խնայի ձեր մարմինները, այլ կկորացնեմ և կբեկեմ, հատ-հատ դուրս կքաշեմ ձեր աչքերն ու ցույց կտամ վախճանը ձեր անձերի»: Նրան պատասխանեց Անատոլիան` մայրն իր. «Ճի՛շտ ես անում. այդ է ծնողներիդ վարձը: Ստուգապես չարով ես հատուցում բարու դիմաց: Հիրավի հորդ սպանողն ու մորդ դահիճն ես: Մի՞թե չեմ կարող իմ Տիրոջ` Քրիստոսի կողմն ուղղել և քեզ, որ կյանքիս կեսն ես»: Թագավորն ասաց. «Զո՛հ մատուցեցեք աստվածներին, և կպատվեմ ձեր ալեհերությունը»: Անատոլիան` թագավորի մայրը, պատասխանեց. «Ո՛վ բազմաչար, ո՛վ դառն կորստյան [զոհ], ո՛վ վատ[աբարո], ո՛վ անբույս երկրի պտուղ, ո՛վ չար զավակ բարի ծնողների. երեկ չէ՞ր, որ նստեցնում էի գոգիս և գուրգուրում գրկումս: Եվ արդ, ո՞վ քեզ խլեց ինձանից. ո՛վ զավակ, ո՛վ անգութ, ո՛վ անարգիչ ծերության, ո՛վ մայրական աղերս որդու կորստյան: Բավական չէ, որ մոլորվել և չես ընդունում մեր կենդանի Աստծուն, այլև ագահ ցանկությամբ շվայտացած` ծնողներիդ ատյան ես քարշ տալիս և հարցաքննում ես նրանց: Իմացա՛ծ եղիր, որդյա՛կ, շուտ ես զղջալու»: Եվ երբ մորից լսեց այս ամենը, թագավորն սկսեց արտասվել և ասել. «Ա՛յ դժոխք, բաց բերանդ ու ինձ ողջ-ողջ կուլ տուր անդունդներումդ: Ինչո՞ւ ցերեկները ծագեց արեգակն, ու ինչո՞ւ գիշերները լույս տվեց լուսինը, ինչո՞ւ բախտավորություն ունեցա [տեսնելու] ցերեկը և գիշերներն աստղերին նայելու: Ինչո՞ւ ինձ մոտեցան մանկաբարձի ծնկները, և ինչո՞ւ երկար աճեցի` մանկությունից երիտասարդության հասնելով: Եվ ինչո՞ւ միայն ես էի պատրաստ անեծքի, որ եթե հայրս ու մայրս իմանային այս վարքիս մասին, արդյոք տարաժամ կորստի չէի՞ն մատնի ինձ: Մայրն իմ պարկեշտ ամուսնությամբ և բարի սերմից ծնեց ինձ, սակայն ձեր ծերության ապականիչ գայլը եղա: Օ՜ ծնողների անօգուտ թափված ջանք և դայակների ընդունայն վաստակ…»:

Երբ թագավորն արտասանում էր իր այս բառերը, սատանան մոտենալով խոսում և ասում էր նրա ականջին. «Ի՛մ զինվորն ես, քաջությամբ կռվի՛ր»: Եվ նրանից խլեց ծնողների հանդեպ եղած գութն ու կուրացրեց մտքի աչքերը, որ չնայի գրածին, որ հուշում է. «Պատվի՛ր քո հորն ու մորը, որ բարիք գտնես» (Ելք Ի. 12),-և այլն:

Եվ խրատատու սատանայի խորհուրդներով լեցուն` դիմեց իր հայր Գորգիանոսին, որ մկրտությունից հետո Գրիգորիոս էր կոչվում. «Ո՛վ ծեր, քեզ եմ ասում, մարմինդ տանջանքի մատնելու փոխարեն ընդունիր և աղոթիր Ապոլոն աստծուն, որին մինչև երեկ պատվում [ու պաշտում էիր]»:

Թագավորահայր Գրիգորիոսը պատասխանեց. «Քաջալերվի՛ր, որդյա՛կ, քանզի Նրա շնորհիվ, որին երեկվանից եմ պաշտում, ծովի ավազի չափ մեղքերս այսօրվա ապաշխարությամբս վերացան»:

Երբ ամբարիշտը դեռ շարունակում էր ծնողների հարցաքննությունը, մի վայրի ավանակ իջավ իր լեռներից և քաղաք մտնելով` կանգնեց և սկսեց բարձրաձայն խոսել. «Ո՛վ մարդկային հիմար որդիներ, չգիտե՞ք, որ բոլորդ միակ մարդ Ադամից և նրա կին Եվայից եք սերել և լցրել ամբողջ աշխարհը: Եվ որքան որ երկրածին մարդիկ լցնում են աշխարհը, Աստված արհեստ, միտք և իմացություն է շնորհում, որպեսզի պարապ և անգործ չմնաք և ապրեք երկրի վրա: Լսի՛ր, ո՛վ թագավոր, քեզ եմ ուղղում խոսքս. ո՛վ չարարվեստ և ծնողներիդ թշնամացած անձ, երբեք չե՞ս լսել աստվածաշունչ Գրքերից, որ օգտակար խրատներով լուսավորում են հոգիներն ու մաքրում մտքերը ունկնդրողների: [Քո ներկայությամբ] երբևէ չե՞ն ընթերցվել այս խոսքերը. «Հոր օրհնությունն ամրացնում է որդու տունը, իսկ մոր անեծքը` քանդում հիմքերից» (Սիրաք Գ. 10),-ո՛վ թշվառացյալ Սեբաստիանոս, սատանայի՛ արբանյակ»:

Այս խոսքերն ուղղելով ծնողներին դատող որդուն` ավանակը դարձավ դեպի բազմությունն ու ասաց. «Ձե՛զ եմ ասում, խմբվածնե՛ր, մի՛ հետևեք նրա մոլորությանը: Մի՛ նմանվեք չար օձին, որ գալով սպանության խորհուրդ է տալիս: Եթե հավատաք նրան, նրա հետ կլինեք և նրա հետ կկորչեք: Այսուհետ ձեր հույսը դրեք Տիրոջ` Հիսուս Քրիստոսի վրա: Անասունի պես եք անցկացնում ձեր կյանքը, դրա համար անասունների կողմից եք խրատ ստանում և այդպիսով նմանվում եք անմիտ կենդանիներին, քանի որ հետևում եք նրանց, որ կուռքերին են զոհ մատուցում: Իսկ ովքեր հավատում են, որ Հիսուս Քրիստոս հավիտենից թագավորն է, նմանվում են երկնքի լուսավոր աստղերին: Նրանց հետ հավատացեք Հորը, Որդուն և Սուրբ Հոգուն»:

Եվ այս խոսքերն ավանակն ասաց Աստծու հրամանով: Եվ երբ Սեբաստիանոս թագավորը լսեց այս, խիստ զարհուրեց, իսկ շուրջ յոթանասուն հազար [հավաքվածները], որ մեծ աղմուկ էին բարձրացրել, հավատացին ի Քրիստոս և սկսեցին ասել. «Մեծ է քրիստոնյաների Աստվածը, և չկա ուրիշ Աստված, բացի Հիսուս Քրիստոսից»: Մարդիկ հավատացին, իսկ թագավորը վերջ տվեց ծնողների դատին ու հարցաքննությանը` ինը օր [հանգիստ թողնելով նրանց]: Իսկ իններորդ օրվա ավարտին սատանան ազդեց նրա վրա, որ նստի ատյանում և հարցաքննի իր ծնողներին:

Եվ դիմելով հորն` ասաց. «Ո՛վ հայր, զո՛հ մատուցիր աստվածներին, [այլապես] երդվում եմ Ասկղեպիոսով` չեմ խնայի ձեր ծերությունը»: Գրիգորիոսը պատասխանեց. «Որդյա՛կ, մենք քո ձեռքով ենք սպանվելու, որովհետև ոչ թե քո կամքը, այլ այն ես անում ինչ քո գործակից սատանան է նախաձեռնում»: Սեբաստիանոսն ասաց. «Ո՛վ հայր, թվում է, թե խուլ ես: Քեզ չասացի՞. գնա՛, զո՛հ մատուցիր և փրկվի՛ր: Երդվում եմ բոլոր աստվածներով, այլևս չեմ խնայի քեզ, որովհետև սատանան ասաց. «Դրանց կյանքից զրկի՛ր»: Գրիգորիոսը պատասխանեց զայրացած թագավորին. «[Թո՛ւյլ տուր] գնանք Ապոլոնի տաճարը` ես` քո հայրը և Անատոլիան` մայրդ»: Անսահման ուրախանալով` թագավորը ևս նրանց հետ գնաց Ապոլոնի մեհյանը: Եվ մտնելով կուռքերի տունը, ուր վերստին նորոգված դրված էր Ապոլոնը, թագավորահայրը բացեց բերանն ու ասաց. «Քե՛զ եմ ասում, Ապողո՛վն, Քրիստոսի Փիլիկտիմոն վկան ջախջախեց քեզ, իսկ Սեբաստիանոսը նորոգելով նորից կանգնեցրեց: Այժմ ի՞նչ կարող ես ցույց տալ, որպեսզի իմանանք, որ դու աստված ես»: Իսկ սուրբ Անատոլիան ասաց. «Երևում է, որ պղինձ է ու ղողանջող ծնծղա»: Սուրբ Գրիգորիոսը շարունակեց. «Չե՞ս խոսում, Ապոլոն»: Իսկ սուրբ Անատոլիան ասաց. «Ապշահար է և դրա համար չի կարող խոսել»: Սուրբ Գրիգորիոսն ասաց. «Սա աշխարհի գայթակղությունն է»: Խոսեց սուրբ Անատոլիան. «Քրիստոսն է արարածների փրկիչը»: Գրիգորիոսն ասաց. «Ցո՛ւյց տուր մեզ քո ստացած թագավորական [զորությունը], ո՛վ հիմարացյալ Ապոլոն»: Իսկ սուրբ Անատոլիան հավելեց. «Սա Քրիստոսի ճշմարտությունից հեռացածների համար գեհենի հրի ուղեցույցն է»: Սուրբ Գրիգորիոսն ասաց. «Ստվերոտ է տունդ, ո՛վ Ապոլոն, արի՛, դո՛ւրս եկ հետներս և ջերմացի՛ր արևի շողերով»: Խոսեց սուրբ Անատոլիան. «Մի՛ արթնացրու դրան, ստվերում է ուզում մնալ… քանզի ոչինչ է»: Սուրբ Գրիգորիոսն ասաց. «Սրա՞ն ես պաշտում, որդյա՛կ իմ Սեբաստիանոս: Տե՛ս` որքան ծաղրի արժանացավ Ապոլոնը և ո՛չ զայրացավ, ո՛չ բարկացավ, որովհետև կենդանի շունչ չկա մեջը»: Եվ երբ խոսում էր սուրբ Գրիգորիոսը, երանելի Անատոլիան դուրս եկավ կուռքերի տնից և քարեր հավաքելով` թաքցրեց զգեստների մեջ: Այնուհետև մտավ կուռքերի տունը և քարերը նետելով` Ապոլոնին գետին տապալեց: Եվ ընկնելիս` արձանն իր հետ շուռ տվեց նաև սյունը, որի վրա կանգնեցված էր: Եվ սա եղավ Աստծու հրամանով, որպեսզի նոր հավատացածներն առավել զորանան իրենց հավատքի մեջ: Եվ [տեսնելով] կուռքի և սյան տապալումը` թագավորը պատռեց իր պատմուճանն ու գնաց արքունիք: Եվ ատյանում նստելով` հրամայեց իր առջև բերել ծնողներին: Եվ երբ սրբերը եկան, թագավորն ասաց. «Կրկին կնորոգեմ մեծ աստված Ապոլոնի [արձանը], իսկ ձեզ խեղդամահ անելով կկործանեմ ձեր հանդգնության համար»:

Սուրբ Գրիգորիոսն ասաց. «Արա՛, ինչ քեզ հրամայված է սատանայից»: Եվ զայրացած թագավորը ելավ աթոռից, ամուր բռնեց Գրիգորիոսի մորուքից և անողորմ ու անգութ փետում էր նրա ալեհեր մազերը: Տեսնելով այս` սուրբ Անատոլիան ասաց. «Ի՞նչպես ես [համարձակվում] անել այդ, չա՛ր որդյակ: Ինչո՞ւ ես այդպես չարչարում ծերացյալ հորդ: Հոգիս ճմլվում է, և չգիտեմ` ինչ անեմ: Կարող ես անել` ինչ կամենում ես, որովհետև սատանան քեզ բաց չի թողնի, մինչև մեղք չգործես»: Եվ երբ սուրբ Անատոլիան ասաց այս ամենը, թագավորը կանչեց իր սպասավորներին և ասաց. «Դրանց դո՛ւրս հանեք քաղաքի [պարիսպներից] և սպանեցե՛ք սրով»: Սպասավորները պատասխանեցին. «Ո՛վ թագավոր, ո՛չ դու պետք է այդ հրամանը տաս, և ո՛չ մենք իրավունք ունենք սուր բարձրացնելու նրանց վրա, որովհետև քո ծնողներն են և թագավորական արյուն»: Եվ խռովված թագավորն ասաց իր սպասավորներին. «Երդվում եմ բոլոր աստվածներով, եթե չսպանեք դրանց, չարաչար տանջանքներով ձեզ կորստյան կմատնեմ»:

Եվ սպասավորները պատասխանեցին. «Կտրի՛ր մեր գլուխները, կշտացել ենք կյանքից, որովհետև տեսանք թագավորազն ծնողների, որ պիտի սպանվեն իրենց զավակի ձեռքով»:

Սեբաստիանոսն ասաց. «Սուսե՛ր բերեք ինձ»: Եվ երբ բերեցին, ձեռքն առավ և գիշատիչ գազանի պես մռնչալով` նախ գլխատեց սպասավորներին, որ չէին համարձակվել ձեռք բարձրացնել իր ծնողների վրա և սպանել, իսկ հետո սպանեց հորն ու մորը: Եվ սա արեց իր իսկ ձեռքով, քաղաքի սահմաններից դուրս: [Եվ այս տեսնելով]` ահ [ու սարսափի] մատնվեցին թագավորի սպասավորներն ու շուրջը հավաքվածները:

Եվ այսպես մարտիրոսվեցին Քրիստոսի սուրբ վկաները: Հաջորդ օրը, ատյանում նստելով, հրամայեց բերել սուրբ Թեոդոսիային` իր քրոջը: Եվ ատյան մտնելով` մինչ թագավորը կսկսեր հարցաքննությունը, սուրբ Թեոդոսիան ասաց. «Ահա տասնհինգ օր է, ինչ բանտում եմ: Եվ ինձ կերակրում էր Աստծու սուրբ աղավնին: Իսկ հրեշտակն ինձ ծանուցեց, թե ինչպես սպանեցիր իմ հորն ու մորը: Ահավասիկ կանգնած եմ քո առջև. կտրի՛ր գլուխս»:

Այս լսելով` թագավորն ասաց. «Երդվում եմ բոլոր աստվածներով, չի լինի քո ցանկությունը, այլ կամաց-կամաց, տանջելով ու չարչարելով կկործանեմ քեզ, [կամ] գնա՛, ա՛յ չարագլուխ թշվառական, զո՛հ մատուցիր աստվածներին»:

Սուրբ Թեոդոսիան ասաց. «Արա՛ ինչ կամենում ես: [Գործի՛ր] քո չար ուսուցիչ սատանայի հրամանի համապատասխանությամբ, ո՛վ զրկված ծնողական օրհնությունից, ո՛վ գեհենի որդի, ո՛վ բեկոր խավարի, ո՛վ ժառանգ դժոխքի, ո՛վ զենք սատանայի, ո՛վ թշնամի»:

Երբ չար բռնակալն այս լսեց, կրճտացրեց ատամներն ու դիմեց իր սպասավորներին. «Հանե՛ք նրա գլխակապը, ոլորեցե՛ք մազերն ու այդպես կախեցե՛ք մինչև երեկո»: Եվ սպասավորներն ընկրկեցին. «Ինչպես նախորդները մեռան թագավորի հրամանը չկատարելու համար, մենք նույնպես կսատկենք»: Եվ հանեցին նրա գլխակապն ու ամուր բռնելով սկսեցին սաստիկ տանջանքներով չարչարել սրբին: Իսկ նա` անայլայլ դեմքով, անդադար գոհանում էր Տիրոջից և դիմանում տանջանքներին: Եվ դահիճներն սկսեցին ձգել սուրբ Թեոդոսիայի մազերից, որ չար բռնակալի հրամանին համապատասխան բարձրացնեն ու կախեն: Եվ դահիճների ձեռքերը պոկվեցին ու սրբի մազերից կախված մնացին: Եվ երբ թագավորը տեսավ կատարվածը, ապշեց և ասաց քրոջը. «Լսի՛ր ինձ, տիրուհի՛դ իմ Թեոդոսիա, և կեղծավորություն մի՛ համարիր խոսքերս. եթե կարող ես, բժշկի՛ր իմ սպասավորներին, և քեզ ազատ կարձակեմ»:

Սուրբ Թեոդոսիան պատասխանեց. «Հավատում եմ հոգիների և մարմինների բժիշկ Քրիստոսին, որ կօգնի իրենից արժանապես խնդրողներին: Արդ ո՛չ քո, և ո՛չ արձակելու խոստմանդ համար եմ բժշկում սպասավորներիդ ձեռքերը, այլ որովհետև նրանց արցունքները բարեխոսում են իրենց համար, և ես չեմ կարող գութս հեռու վանել նրանցից, որովհետև մեր Տեր Հիսուս Քրիստոս մեծագութ է»:

Եվ այս ասելով` սուրբը մոտեցավ սպասավորներին և ասաց. «Տե՛ր Աստված, բժշկի՛ր նրանց»: Եվ անմիջապես բժշկվեցին: Եվ նրանց բուժվելուց հետո թագավորը դադարեցրեց սուրբ Թեոդոսիայի հարցաքննությունն ու տանջանքները:

Եվ այդ քաղաքում մի կին կար, որ երկվորյակ որդիներ ուներ: Եվ մի առավոտ ելնելով` նրանց մեռած գտավ մահիճներում և ցնցվեց աղետից: Եվ երբ հիշեց սուրբ Թեոդոսիային, գնաց, նրա ոտքերն ընկավ և ասում էր. «Երկրի՛ տիրուհի, օգնի՛ր ինձ, քրիստոսավա՛ռ սուրբ: Ես երկվորյակներիս երեկոյան քնեցրի մահիճներում, իսկ առավոտյան ելնելով` նրանց մահացած գտա: Եթե որևէ հնար կա` օգնի՛ր ինձ, որովհետև ուրիշ ոչ մի տեղից փրկության և օժանդակության հույս չեմ ունենա, եթե չլինեն իմ օգնական-սատարողները»:

Սուրբ Թեոդոսիան պատասխանեց և ասաց կնոջը. «Ի՞նչ կարող եմ անել, քո՛ւյր: Ահավասիկ բանտված եմ` ինչպես տեսնում ես, և ոչ մի տեղ չեմ կարող գնալ: Դիմի՛ր թագավորին. եթե թողնի, որ գամ, կգամ հետդ»: Կինն ասաց. «Քեզ ևս մահապարտների հետ են պահում»: Երանելին պատասխանեց. «Այո՛… մահվան դատապարտվեցի հանուն Քրիստոսի, որպեսզի Նրա շնորհիվ արդարացվեմ այն օրը, երբ կսպառվեն խոսքերն ու կթագավորեն գործերը»: Այս լսելով` կինը գնաց թագավորի մոտ և գոչում ու ասում էր. «Ողորմի՛ր ինձ, ի՛մ տեր և թագավոր»: Եվ նա հարցրեց. «Ի՞նչ ես կամենում, որ անեմ քեզ համար»: Եվ կինն ասաց. «Երկու որդի ունեի, որոնց հետ վաստակում էի իմ օրական հացը: Երեկ երեկոյան քնեցրի իրենց անկողիններում, իսկ երբ առավոտյան փորձեցի արթնացնել, [ձայնիս] չպատասխանեցին: Եվ մոտենալով նրանց մահիճներին` մեռած գտա: Ուստի այժմ աղաչում եմ, որ քո քույր Թեոդոսիան գա և նրանց այս քունը վանի»: Թագավորը պատասխանեց և ասաց. «Եթե այդ անելու հնար կա` թո՛ղ գա ու արթնացնի որդիներիդ, սակայն նրա հետ պետք է գան նաև պահապանները, որպեսզի չփախչի»: Եվ կինը գնաց սուրբ Թեոդոսիայի մոտ և ասաց. «Տիրուհի՛, թագավորը շնորհ արեց. արի՛ իմ տունը, քանի դեռ չեն հոտել որդիներիս [մարմինները]»: Եվ սուրբ Թեոդոսիան գնաց նրա հետ, և ինը պահապաններ հետևեցին նրան: Եվ երբ մտավ տունն, ուր դիակներն էին, մոտեցավ մահիճներին և սկսեց աղոթել. «Տե՛ր, Քո փառքերը հայտնի դարձան, և իմացվեցին Քո զորություններն ու սքանչելիքները, Աստվա՛ծ իմ: Որովհետև Քո [կամքն] է, Տե՛ր, սիրել և փրկել նրանց, ովքեր ապավինում են Քո սուրբ անվանը: Միայն Դու ես Աստված: [Դու], որ ստեղծեցիր երկինքն ու երկիրը, ծովն ու դրանց մեջ եղած ամենը: Դու ես հայրություն անում որբերին և տիրություն` այրիներին: Դու ես քաղցյալների հոգաբարձուն: Տե՛ր, Դու ես ճանապարհն ու ճշմարտությունը, իմաստությունն ու փրկությունը, կյանքն ու պարծանքը: Դու, որ մեծ ես և ահազդու, Հիսո՛ւս Քրիստոս, ճշմարիտ զորություն, անջախջախ գավազան, հանապազաբուխ աղբյուր: Լսի՛ր ինձ` աղախնիդ, ինչպես լսեցիր Հուդիթին և կործանեցիր Հողեփեռնեսին, ինչպես լսեցիր Թեկղին և փրկեցիր հրից: Լսի՛ր, ինչպես լսեցիր բոլոր սուրբ առաքյալներին և մարգարեներին և նրանց շնորհիվ կյանքի փրկություն պարգևեցիր մարդկանց: Այժմ ևս Դու նույն Տերն ես, և չի նվազել Քո զորությունը, Քրիստո՛ս: Դո՛ւ, որ հարություն ես տալիս մեռյալներին, լսի՛ր Քո աղախնի աղոթքները և հարություն տուր այս հանգուցյալներին: Տե՛ր, խղճա՛ այս կնոջը, որ միայնակ ու այրի է, որպեսզի որդիներին ողջացած ստանալով Քեզանից` գոհանա կյանք Շնորհողիցդ, և բոլորն իմանան, որ միայն Դու ես Աստված, և Քեզնից բացի չկա ուրիշը»:

Եվ երբ սուրբ Թեոդոսիան ավարտեց աղոթքը, տղաները ելան ու նստեցին և բարձրանալով` գնացին իրենց մոր մոտ: Եվ նրանք ասում էին. «Փառավորում ենք Քեզ, Քրիստո՛ս, համա՛յն տիեզերքի պարգևատու»: Եվ նրանք, Թեոդոսիայի ոտքերն ընկնելով, հավատացին ի Քրիստոս: Հավատացին նաև նրանց մայրն ու ինը բանտապահները, որ եկել էին Թեոդոսիայի հետ: Եվ [նոր հավատացածները] օրհնում ու ասում էին. «Գոհանում ենք Քեզնից, Տե՛ր, որ մեզ` մեղավորներիս արժանի համարեցիր և պարգևեցիր կյանքն ու Քո հարության հույսը»:

[Իսկ հետո] Սեբաստիանոսը հրամայեց իր մոտ բերել այն կնոջը, որի զավակները հարություն առան: Եվ երբ կինը եկավ, Սեբաստիանոսն ասաց նրան. «Ի՞նչ եղավ, ո՛վ կին, քույրն իմ հարություն տվե՞ց քո որդիներին»:

Կինը պատասխանեց. «Այո՛, հարություն տվեց: Քո քույր Թեոդոսիայի միջոցով Քրիստոս հարություն տվեց և ետ վերադարձրեց [որդիներիս]: Եվ նրանց վերակենդանությամբ` վերստին կենդանացա և ես, որովհետև ես ևս ճանաչեցի երկնքի և երկրի ճշմարիտ թագավոր Քրիստոսին: Իմացա՛ծ եղիր, ո՛վ թագավոր, որ ես, որդիներս և ինը բանտապանները քրիստոնյա ենք»:

Այս լսելով` թագավորն ասաց կնոջը. «Նրանց հարություն տվողը Ապոլոն աստվածն է»: Կինը պատասխանեց և ասաց նրան. «Ո՛չ, մի՛ ստիր, թագավո՛ր: Ապոլոնը երկու անգամ փշրվեց և դու վերստին նորոգեցիր. ուրիշի կողմից փշրվողը ոչ ոքի չի կարող հարություն տալ»: Թագավորն ասաց. «Նրան առաջվանը մի՛ համարիր. երկու անգամ նորոգվեց և այսուհետ չի տկարանա»: Կինը պատասխան տվեց. «Կենդանի է Քրիստոս, ում հավատացին[ք]. հաջորդ անգամ [Ապոլոնը] փշրվելու է Քրիստոսի զորությամբ»: Հույժ բարկանալով` թագավորը հրամայեց բերել [ինը] բանտապահներին և այրի կնոջ որդիներին: Եվ երբ բերեցին, բռնակալն ասաց նրանց. «Քաջ գիտեմ, որ քրիստոնյա եք»: Դիոս անունով մի բանտապան պատասխանեց և ասաց. «Մի՛ սխալվիր, թագավո՛ր, մենք ոչ միայն քրիստոնյա ենք, այլ նաև քրիստոսազգյաց: Եվ իմացած լինես, որ Աստծուն ճանաչողներս ատում ենք դևերին, և վախճանվածներս բարով փոխվեցինք Նրա մոտ, որ ասաց. «Եկե՛ք Ինձ մոտ, բոլոր հոգնածներդ ու բեռնավորվածներդ, և Ես ձեզ կհանգստացնեմ» (Մատթ. ԺԱ. 28): Խոսեց թագավորը. «Ես ձեզ ասում եմ` զո՛հ մատուցեցեք և կփրկվեք»: Դիոսը պատասխանեց. «Զո՛հ չեմ մատուցի դևերին»: Ռուսինեն` հարուցյալների մայրն, ասաց. «Թագավորն ամբողջությամբ դև է և հրամայում է զոհ մատուցել մյուս դևերին»: Եվ մոտենալով` թագավորին ասաց. «Ո՛վ ծնողասպան և քույրատանջ, մի քույր ունես և չէիր ամաչում նրան տանջելիս, այլ ոգևորված [չարչարում էիր]` ձեռք բարձրացնելով պայծառ և վայելուչ գեղեցկության վրա աղջնակի, որ արեգակի է նմանվում: Եվ իմաստ չկա երկարաբանելու` պարզորոշ կարելի է տեսնել` դու ես այն հնոցը, որ հոշոտում է մեռյալների մարմինները»:

Այս խոսքերից թագավորը խիստ բարկացավ, փութով ելավ աթոռից և կամենում էր նրան ոտքով հարվածել: Եվ երբ բարձրացրեց աջ ոտքը, այն ծնկով հանդերձ պոկվեց: Եվ պատի մոտ ընկած` ցավագին ողբում էր, որ մեծ պատուհասի հանդիպեց: Եվ երբ Թեոդոսիան` թագավորի քույրը լսեց, այսպես խոսեց […]1: Վրդովված թագավորն ասաց. «Շտապ մոտս կանչեցե՛ք իմ քրոջը»: Եվ երբ երանելի Թեոդոսիան եկավ, մտավ թագավորի մոտ և նրան տեսավ հատակին ընկած, իսկ արքունականներին` թագավորի շուրջը խմբված լալիս: Եվ տեսնելով` սուրբ Թեոդոսիան արտասվեց. ոչ թե մահվան դուռը հասցրած վերքերն էին առիթը, այլ իր եղբոր` մոլորության պատճառով կորստյան մատնվող հոգու համար: Եվ ասաց նրան. «Ի՞նչ եղավ, եղբա՛յր իմ, ինչո՞ւ ես խոտորվել բոլորի կենարար Քրիստոսից: Եթե Ապոլոնն աստված լիներ, գոնե մեկ անգամ կօգներ քեզ, սակայն թողեց, որ տանջվես ու չարչարվես, որպեսզի ճանաչես Քրիստոսին` միակ ճշմարիտ Աստծուն»: Իսկ թագավորը գոչում ու ասում էր. «Ի՛մ տիրուհի, ի՛մ քույր, քո Աստծու փրկությունն ուղարկիր ինձ և բժշկիր, այլապես [արյունաքամ լինելով]` մեռնում եմ: Առողջացրո՛ւ ինձ` անտանելի վերքերից տանջվողիս, որովհետև խավարի մեջ ընկղմվելով կորչում եմ: Այժմ իմացա, որ թե՛ մարդը, թե՛ կյանքն այս անցողիկ են: Կատարվեց հորս անեծքը և մորս արտասուքը. նրանց արդար դատն սպանում է ինձ: Այսպիսի վերքերով պիտի չարչարվի իր հորը կամ մորը տրտմեցնողը:

Երկու անգամ փշրեցին Ապոլոնին, իսկ ես քանդակագործներին հրամայեցի վերստին կանգնեցնել` արծաթաձույլ և ոսկեզօծ: Ինչո՞ւ ոչ մի անգամ ինձ օգնության չեկավ, եթե իրոք աստված էր, ինչու չփրկեց ինձ: Քրիստոսին եմ հավատում, քո՛ւյր իմ Թեոդոսիա, միայն թե Նրա միջոցով բժշկիր ինձ»:

Եվ Թեոդոսիան վերցրեց ոտքն ու դրեց վերքի տեղը, ուղղեց ծունկն ու աղոթելով առողջացրեց թագավորին: Իսկ նա, առողջանալուն պես, ասաց. «Միայն քեզ եմ պաշտում, ի՛մ աստված Ապոլոն, որովհետև ինձ առողջացրեցիր և վրեժխնդիր եղար թշնամիներիցս»: Եվ այս ասելով` [բարձրացավ] և նստեց ատյանում: Եվ հրամայեց իր մոտ բերել Ռուսինեին, նրա որդիներին և ինը բանտապաններին: Եվ երբ եկան, թագավորն ասաց նրանց. «Զո՛հ մատուցեցեք աստվածներին, երի՛ցս թշվառներ»: Ռուսինան պատասխանեց. «Ո՛վ թշվառ և սատակյալ, չե՞ս ամաչում. քեզ մեկ անգամ ասացինք, որ քրիստոնյա ենք և դևերին զոհ չենք մատուցում»:

Թագավորը բարկացավ և հրամայեց կոտորել նրանց, և այդպես` ճշմարիտ վկայությամբ մարտիրոսվեցին ի Քրիստոս:

Իսկ հաջորդ օրը, ատյանում նստելով, հրամայեց բերել իր քույր Թեոդոսիային և ասաց. «Քո՛ւյր իմ, այլևս մի դառնացրու ինձ»: Սուրբը պատասխանեց. «Քրիստոսից բնա՞վ չես երկնչում և անգամ չես հիշում երեկվա բարիքը, որ գործեց քեզ համար: Արդյո՞ք տանդ չէիր ընկած` անկարող և անուժ, որ և գթալով չանտեսեց քեզ և մարդասիրությամբ փրկեց»: Թագավորն ասաց. «Ինձ փրկողն Ապոլոնն էր, որ իր սիրով ողջացրեց ինձ»: Թեոդոսիան պատասխանեց. «Եթե Ապոլոնն այդպիսի զորություն ունի, գնամ նրա տաճարը և փորձեմ նրան»: Թագավորն ասաց. «Քեզ չեմ թողնում, որ գնաս նրա մոտ, որովհետև Ապոլոնի մոտ գնաց Փիլիկտիմոնը, իբրև թե կամովին զոհ մատուցելու, սակայն աստծուն գցեց տաճարի հատակին և փշրեց, որ և նորոգեցի: Դրանից հետո հայրս և մայրս, նմանատիպ խոսքերով, թե` «Ամբողջ սրտով զոհ կմատուցենք Ապոլոն աստծուն»,-գնացին տաճարն ու քարերով ջարդեցին` մանրացնելով ավազի պես: Եվ վերստին ձուլելով` նորից կանգնեցրինք նրա ահազդու և գեղեցկահայաց [արձանը]: Իսկ այժմ դու ես կամենում գնալ և նույնն անել Ապոլոնի հետ. չեմ հավատում քեզ, մի՛ գնա»: Սուրբ Թեոդոսիան պատասխանեց. «Այդպես չէ, եղբա՛յր իմ Սեբաստիանո՛ս, քավ լիցի ինձ նենգությամբ մտնել քո սիրելի աստված Ապոլոնի մոտ: Քաջ գիտեմ, որ շատ ջանացիր և վերականգնեցիր ավելի լավ, քան առաջ էր: Ես կամենում եմ նրան տեսնել, որ մտքերիս ներածին չափով գովություն մատուցեմ»:

Թագավորն ասաց. «Եթե այդպես լավ ճանաչեցիր նրան` գնանք»: Եվ երբ մեհյանը մտան, սուրբն ասաց թագավորին. «Իսկապես լավ եք կերտել Ապոլոնին, սակայն աջ ձեռքը ձախից կարճ է, և ճակատը տգեղ է և արվեստով իրեն ոչ համապատասխան: Գլուխը ևս անկատար է, իսկ հասակը` կարճ: Հենց այսպես էր պետք ստեղծել նրան, որպեսզի կորուստը քիչ-քիչ պակասեցներ հասակն ու անդամները, քանի որ Ապոլոն անունը կորուստ է նշանակում: Բայց ասա՛ ինձ, թագավո՛ր, ինչ վարձ տվեցիր քանդակողներին»: Թագավորը պատասխանեց. «Հարյուր տասներեք դահեկան տվեցի»: Սուրբ Թեոդոսիան ասաց. «Օ՜, թանկ գնով ես գնել աստծուդ»: Թագավորը պատասխանեց. «Քանի որ նա է աշխարհի փրկությունը, ոչ մի գին շատ չէ»: Սուրբը դիմեց թագավորին. «Հրամայի՛ր կանչել Ապոլոնին ստեղծող վարպետներին»: Եվ հրամայեց անմիջապես բերել նրանց: Եվ երբ նրանք եկան, սուրբ Թեոդոսիան հարցրեց նրանց. «Այդ քան ոսկի վերցնելով` ինչո՞ւ այսքան վատ ստեղծեցիք Ապոլոնին»: Եվ Ապոլոնի [արձանն] ստեղծած վարպետները պատասխանեցին. «Թեոդոսիա՛ տիրուհի, որքան որ հնարավորություն էր ընձեռնում արհեստը, այդքան կարողացանք գեղեցկացնել Ապոլոնին»:

Սուրբ Թեոդոսիան ասաց. «Թագավորի առջև միայն այս եմ հարցնում. ճշմարի՛տն ասացեք ինձ: Գիտեք, թե որքան է ինձ սիրում թագավորը: [Գիտեք] նաև, որ ես ևս երբեք չեմ ատել նրան, ուստի առավել ևս պարտավոր եք արդար խոսել: [Ահա] դուք և աստվածն այս. ո՞րդ եղավ սկզբում»: Եվ նրանք պատասխանեցին. «Նախ մենք ենք ծնվել, իսկ հետո ստեղծել ենք դրանց»: Սուրբը հարցրեց. «Նախածի՞ն եղբայրն է ուժեղ լինում, թե՞ փոքրը»: Նաև այս ասացե՛ք` ո՞րն է ումից օգնություն խնդրում»: Վարպետները պատասխանեցին. «Բոլորին է հայտնի, որ ուշ ծնվածը ավագի օգնության կարոտ է»: Սուրբ Թեոդոսիան ասաց. «Ես ևս նույնն եմ ասում. քանի որ Ապոլոնն ուշ է ստեղծվել, ձեր օգնության կարիքն ունի: Եթե դուք չստեղծեիք նրան` չէր լինի, և եթե չկանգնեցնեիք ու չամրացնեիք` կընկներ, կկործանվեր: Ուստի ի՞նչ բարի բանի ակնկալություն ունեք այդպիսի մեկից. քավ լիցի»: Վարպետներն ասացին. «Թեոդոսիա՛ տիրուհի, սովորեցրու մեզ [կյանքի] խոսքը»: Սուրբ Թեոդոսիան հարցրեց. «Ցանկանո՞ւմ եք գործակից և հավատակից լինել ինձ»: Եվ նրանք պատասխանեցին. «Եթե չկամենայինք, չէինք խնդրի»: Սուրբ Թեոդոսիան ասաց. «Այժմ փաստորեն հետո եղածը սկզբում ծնվածի օժանդակության կարիքն ունի. այսպես եմ ասում, որովհետև Ապոլոնը ևս, քանի որ հետո է ստեղծվել, կարոտ է ձեր աջակցությանը»: Քանդակագործ Ստեղիքոսն ասաց. «Այդպես է, Թեոդոսիա՛ տիրուհի»: Իսկ Սեբաստիանոսը զայրացավ ու ասաց. «Երդվում եմ բոլոր աստվածներով, իմ դատաստանը չի ուշանա»: Եվ այս ասելով` հեռացավ դահլիճից:

Եվ հաջորդ օրը, նստելով ատյանում, հրամայեց բերել երեք աստվածաստեղծներին: Եվ երբ նրանց բերեցին, թագավորն ասաց. «Ասացե՛ք, իժի՛ ծնունդներ, միացել եք քրոջս մոգությանն ու հավատացել Քրիստոսի՞ն»: Ստեղիքոսը պատասխանեց. «Քո քույրը լուսավորություն է: Եվ աստվածախոհ կույս Թեոդոսիան քեզանից հեռու է. ինչպես արևելքն արևմուտքից, նույնքան հեռու եք դուք միմյանցից: Եվ ինչո՞ւ ես դու արդարի հոգու հետ հավասարություն փնտրում. ի՞նչ հավասարություն կարող է լինել խավարի և լույսի միջև, և կամ ի՞նչ միասնություն Աստծու տաճարի և մեհյանի միջև: Քո կուռքերից, որոնց աստվածներ ես կոչում, հեռացանք նաև մենք և հավատացինք հավիտյան կենդանի Քրիստոսին»: Եվ թագավորն ասաց դահիճներին. «Դո՛ւրս տարեք դրանց և սրով կոտորեցե՛ք»: Եվ այսպես մարտիրոսվեցին Քրիստոսի սուրբ վկաները: Իսկ հաջորդ օրը թագավորն ասաց իր քրոջը. «Զո՛հ մատուցիր աստվածներին»: Սուրբ Թեոդոսիան պատասխանեց. «Ո՛վ մարդ, դու շողոքորթ ես թվում ինձ»:

Սեբաստիանոսն ասաց. «Կսպանեմ քեզ, քո՛ւյր իմ, եթե զոհ չմատուցես Ապոլոնին»: Եվ երբ թագավորն այս բառերն էր արտասանում, ապարանք մտավ մի շուն և սուրբ Թեոդոսիայի ոտքերն ընկնելով` սկսեց աղաչել և ասել. «Ո՛վ մեծ հիշատակների տեր կույս, քաջաբար մտար կռվի մեջ և բարի պատերազմ ես վարում: Քո հավատքի լույսն արեգակի [շողերի] պես հեղվեց բոլորի վրա և բերանիդ խոսքերը հասան բոլորի ականջներին: Երանի՜ նրանց, որ աչքով տեսան քո լույսը և ականջով լսեցին խոսքդ: Երանի՜ նրանց, որ քեզ այժմ տեսնում են այնպես, ինչպես պետք է տեսնել արեգակի ճառագայթները: Քրիստոսի՛ ճշմարիտ վկա, մարտնչի՛ր սատանայի չարասեր արբանյակի` քո եղբայր Սեբաստիանոսի հետ: Եվ չզարհուրես, սո՛ւրբ կույս, դու պետք է բազում չարչարանքներ կրես, որ ընդունես պսակը»: Երբ թագավորի հաջորդ Աթանագինեսը լսեց այս, սկսեց արտասվել և ասաց թագավորին. «Այս ոչ բանական արարածը զգայուն է, իսկ դու` թագավորդ, լսելիքով և տեսանելիքով անզգա»:

Հույժ խռովվելով` թագավորը հրամայեց սպանել շանը և իր հաջորդ Աթանագինեսին: Եվ հին սպառնալիքներով թագավորը դիմեց քրոջը. «Թեոդոսիա՛, զո՛հ մատուցիր աստվածներին, մի՛ կամեցիր իմ ձեռքով դառն մահ ընդունել»: Սուրբ Թեոդոսիան պատասխանեց. «Արա՛ ինչ կամենում ես»: Այնժամ թագավորը հրամայեց նրան գազանների մոտ նետել: Եվ երբ սուրբ Թեոդոսիային վերցնելով տարան, նրա հետևից գնաց տղամարդկանց, կանանց և երեխաների բազմությունը` սրբի մահը տեսնելու: Գնաց և ինքը` թագավորը: Եվ հրամայեց երկու առյուծ բաց թողնել սրբի վրա: Եվ երբ գազանները դուրս եկան, վազեցին-հասան սրբի մոտ և պառկեցին նրա ոտքերի մոտ: Առյուծներից մեկը բացեց բերանը և սկսեց խոսել մարդկային լեզվով. «Քեզ եմ ասում, բռնակա՛լ Սեբաստիանոս, դու ապառաժոտ երկիր ես, ուր բուսնում է փուշ, տատասկ և մոլախոտ: Ո՛վ անմիտ, անգո՛ւթ, հավատատյա՛ց, անսո՛ւրբ, զարմանում եմ, թե ինչպես եմ նկարագրելու քեզ պատահելիք վերքերը: Ամբողջ մարմինդ է վիրավորվելու: Արդարները խոսեցին, և չհավատացիր, վայրի ավանակը պատմեց, չհասկացար, խոսեց շունը, չընկալեցիր: Ահա ես` առյուծս եմ բացատրում և ականջ չես դնում: Սրանից ավելի ի՞նչ ասեմ քեզ: Սպանեցիր հորդ և մորդ, և չարությունդ չանցավ: Թշվառակա՛ն, քրոջդ ևս չես ողորմում և գազաններին ես մատնում: Սա նույնպես չես տեսնում, թե ինչպես են ոչ բանականները երկրպագում նրան: Եվ ի՞նչ ավելացնեմ. սուրբն է արգելել ինձ, այլապես կելնեի աստիճաններով և քեզ վայր բերելով` կպատռեի որովայնդ և անողորմաբար դուրս կթափեի աղիքներդ, ինչպես դու ես առանց ողորմության վարվում քրոջդ հետ»: Այնուհետև դարձավ բազմությանն ու ասաց. «Վայրի ավանակի միջոցով յոթանասուն [հազար] մարդ հավատաց. իսկ իմ պարագայում ինչո՞ւ չեք գոչում առ Տեր, ինչո՞ւ չեք զարմանում գազանի խոսքից: Խոսեցե՛ք, բանականնե՛ր»: Եվ այն օրը յոթանասուն հազար մարդ հավատաց, և [նրանք] գոչում ու ասում էին. «Փա՜ռք Քեզ, Հիսո՛ւս Քրիստոս, միայն Դու ես Աստված, և Քեզնից բացի չկա ոչ ոք»:

Սեբաստիանոսը խոսեց. «Քեզ եմ դիմում, Թեոդոսիա՛, կախարդեցիր առյուծին և մոլորեցրիր ժողովրդին: Ե՛կ, հեռացի՛ր ինձանից»: Սակայն սուրբը մոտեցավ նրան: Եվ թագավորն անձամբ հարձակվեց, ամուր բռնեց սրբին և կտրեց նրա գլուխը: Եվ այսպես մարտիրոսվեց Քրիստոսի սուրբ վկա Թեոդոսիան:

Իսկ հաջորդ առավոտյան, ատյանում նստելով, թագավորը հրամայեց իր մոտ բերել սուրբ Փիլիկտիմոնին: Եվ երբ բերեցին, Քրիստոսի սուրբ վկան ասաց. «Տեսնո՞ւմ ես, ահա եկել եմ ես»: Սեբաստիանոսն ասաց. «Դու այն ապականիչ սուրն ես, որ գայթակղություն մտցրեց մեր քաղաքը: Քո մահաբեր գայթակղող խոսքերով դու սպանեցիր իմ հորն ու մորը, քրոջս, ո՛վ թշնամի Ապոլոնի և մոլորեցնող Քրիստոսի նվիրյալ: Այժմ լսի՛ր ինձ, զո՛հ մատուցիր Ապոլոնին, որովհետև հերթական անգամ նոր ծնունդ է առել նա»: Սուրբ Փիլիկտիմոնը պատասխանեց. «Իրավունք չունեմ հանդիմանելու թագավորին. և եթե [արժանի թագավոր] լինեիր, արդյո՞ք այդպես կվարվեի. ո՛չ կկամենայի և ո՛չ կկարողանայի: Սակայն պատվական, հզոր, փառավոր, անապական և հավիտենական խոսքով դիմում եմ քեզ. մի երեսնօրյա մանուկ տո՛ւր, որ հարցնեմ»: Եվ երբ մանկանը գրկած մի կին բերեցին, սուրբ Փիլիկտիմոնն ասաց կնոջը. «Թո՛ղ երեխային, ո՛վ կին»: Եվ [նա] պատասխանեց. «Տե՛ր, ի՞նչպես թողնեմ նոր ծնվածին»: Փիլիկտիմոնն ասաց. «Թո՛ղ նրան, և հաստատուն կմնա»: Եվ կինը մանկանը դրեց գետնին: Եվ երբ մանուկը կանգնեց իր ոտքերին, այնտեղ եղած բոլոր մարդիկ զարմացան, զարմացան նաև թագավորն ու երեխայի մայրը: Եվ մեծ խնդություն տիրեց: Եվ երբ բոլորը սքանչանում էին, սուրբ Փիլիկտիմոնը գոհանում էր Աստծուց: Եվ [հետո] դիմեց երեխայի մորը. «Ի՞նչ է քո որդու անունը»: Կինը պատասխանեց. «Տե՛ր, երեկվա երեխան է, շատ փոքր է, ի՞նչ անուն դնեի: Եվ հետո սովորություն ունենք, որ անունը դնում ենք երեք ամիս անց, իսկ նա երեսնօրյա է: Ի՞նչպես կարող եմ ժամանակից առաջ ընկնել»:

Սուրբ Փիլիկտիմոնն ասաց. «Այսուհետ մանուկդ Փիլիկտիմոն կկոչվի»: Եվ Քրիստոսի սուրբ վկան դիմեց մանկանը. «Քեզ եմ ասում, որդյա՛կ, եթե քեզ ուղարկեմ, կգնա՞ս հեթանոսների Ապոլոն աստծու մոտ»: Եվ մանուկն անմիջապես մոտեցավ, կանգնեց և սկսեց խոսել և ասել. «Տե՛ր իմ Փիլիկտիմոն, եթե հրամայես, ես կգնամ Հեթանոսների աստված Ապոլոնի մոտ»: Եվ մանկան խոսելով` ներկաներն առավել ևս զարմացան: Իսկ Փիլիկտիմոնը մի փոքրիկ տախտակի վրա ինչ-որ բան գրեց և տվեց մանկանն` ասելով. «Գնա՛ և այստեղ կանչի՛ր Ապոլոնին»: Եվ սրբի գրածն այս էր. «Փիլիկտիմոնից Ապոլոնին. մանկան ձեռքից գիրն ընդունելով` անմիջապես այստեղ արի»:

Երբ մանուկը գնաց, հասավ Ապոլոնի մեհյանին, կանգնեց, հրամայեց կանչել ավագ դռնապանին և ասաց. «Բացե՛ք մեհյանի դուռը, որովհետև եկել եմ Ապոլոնի մոտ գրով տեղեկացնելու հրամանն իմ տեր Փիլիկտիմոնի, որ ինձ ուղարկեց»: Իսկ դռնապանները, քաջ մանկանը տեսնելով, պապանձվեցին և նրան թույլ տվեցին մտնել կուռքերի տունը: Եվ երբ մանուկը հասավ Ապոլոնի արձանին, ասաց նրան. «Վերցրո՛ւ գիրն այս, որ Աստծու հրամանին համապատասխան իմ միջոցով քեզ ուղարկեց Քրիստոսի ծառա Փիլիկտիմոնը»: Եվ անդրին անմիջապես պարզեց ձեռքն ու գրերով տախտակը վերցրեց երեխայի մոտից: Եվ երբ ընթերցեց, ինքնիրեն շարժվեց և գնաց մանկան հետևից: Իսկ երբ ապարանք հասավ, տեսավ նստած թագավորին, նրա շուրջը խմբվածներին, և ատյանի առջև կանգնած Փիլիկտիմոնին: Եվ Ապոլոնն ասաց սուրբ Փիլիկտիմոնին. «Աղաչում եմ քեզ, տե՛ր իմ. ինչո՞ւ ինձ կանչեցիր այստեղ»: Սուրբ Փիլիկտիմոնն ասաց. «Բարձրացրո՛ւ թագավորին և ծնկներիդ դնելով` երկու կես արա՛»: Եվ արձանն անմիջապես գնաց, ամուր բռնեց թագավորին, ծնկներին դնելով` երկու կես արեց և գցեց ատյանի կենտրոնում: Եվ երբ արեց այս, հարցրեց սրբին. «Կամենո՞ւմ ես բոլոր ինձանով մոլորվածներին ջախջախեմ»: Սուրբ Փիլիկտիմոնը պատասխանեց. «Ոչ մեկին չվնասես, անիծյա՛լ Ապոլոն, նրանք պետք է Տիրոջ ժողովուրդը դառնան»: Եվ սուրբ Փիլիկտիմոնը դեռևս այս խոսքերն էր ասում, երբ բազմությունից յոթ հազար մարդ սկսեց աղաղակել և ասել. «Մեծ ես, քրիստոնյաների՛ Աստված: Մի՛ սասանիր մեզ, մեր Տե՛ր Աստված, և շուտ առաքի՛ր մեզ Քո ողորմությունն ու փրկի՛ր այս մոլորությունից»:

Եվ նրանց` Տիրոջը հավատալուց անցավ մեկ ժամ: Եվ ոմանք սկսեցին խոսել իրար հետ. «Ինչո՞ւ թագավորի մասերն ընկած մնացին: Եթե լիներ սուրբ Թեոդոսիան, նրան կկենդանացներ, սակայն ինքն իր հետ կռիվ տալով` սպանեց իր կենդանարարին: Չնայած բազում անգամներ տանջում էր քրոջը, սակայն մահվան վտանգի մեջ նա գթում էր իր եղբորը»: Եվ սուրբ Փիլիկտիմոնը խղճալով մոտեցավ կիսված թագավորին և սկսեց աղոթել: Եվ երբ ավարտեց աղոթքը, հարություն տվեց նրան: Կենդանանալով` թագավորը Ապոլոնին տեսավ իր գլխավերևում, ինչպես իր սպանվելու ժամանակ էր: Եվ զարհուրած նետվեց սրբի մոտ և ամուր բռնվեց նրա մեջքից: Իսկ սուրբ Փիլիկտիմոնը հրամայելով ասաց թագավորին. «Քեզ եմ ասում, թագավո՛ր, ինչպես Ապոլոնը հետդ վարվեց, նույն կերպ և դու վարվի՛ր նրա հետ»: Եվ սրբի հրամանով քաջալերվելով` թագավորը ձեռքերով բարձրացրեց [արձանը] և ծնկներին խփելով կոտրեց ու քար վերցնելով` ավազի պես մանրացրեց: Եվ Սեբաստիանոսը հարցրեց. «Տե՛ր իմ Փիլիկտիմոն, մի՞թե սրանից հետո ևս կարող է չարչարել ինձ»: Սուրբ Փիլիկտիմոնը պատասխանեց. «Չի կարող վնաս հասցնել քեզ. չե՞ս տեսնում, սա արտաքինից պղնձապատ է, իսկ ներսից` դատարկ»: Եվ երբ թագավորը փշրեց արձանը, ասաց. «Աստվածները, որ չեն ստեղծել երկինքն ու երկիրը, կկորչեն (Երեմ. Ժ. 11), որովհետև հեթանոսների կուռքերը ոսկուց և արծաթից են և մարդկանց ձեռքի գործ (Սաղմ. ՃԼԴ. 15) և ժամանակի քննությանը ենթարկվելով` կանհետանան»: Եվ շարունակեց. «Մի՛ երկրպագիր օտար աստվածներին» (Ելք ԼԴ. 14): Եվ այս ասելով` հանեց թագավորական պսակը և գետին նետեց, պատռեց նաև ծիրանին, շպրտեց ու ասաց. «Երանի քրիստոնյաներին, որ Քրիստոս և հավիտենական լույս են հագնում: Եղկելի են խավարով զգեստավորված հեթանոսները` իրենց ծիրանիներով և ոսկյա պսակներով»:

Այս խոսքերն արտասանելով` փառք տվեց Աստծուն և ասաց սուրբ Փիլիկտիմոնին. «Տե՛ր իմ Փիլիկտիմոն, ես ևս քրիստոնյա կդառնամ, եթե Նրան հաճո եղած իմ ծնողների և նրանց հավասարված ու Քրիստոսին նվիրված իմ Թեոդոսիա քրոջ բարեխոսությամբ Տեր Հիսուս ների ինձ»: Սուրբ Փիլիկտիմոնը պատասխանեց. «Եթե քո ամբողջ սրտով հավատաս Հիսուս Քրիստոսին, Տերը կշնորհի քո բոլոր մեղքերը»: Սեբաստիանոսն ասաց. «Գիտեմ, որ կփրկվեմ, եթե զղջամ և գործածս չարիքները [խոստովանեմ] Տիրոջը. այս է պատճառը, որ հավատացիր ինձ: [Ուստի] երդվում եմ երկնքի և երկրի թագավոր Քրիստոսով, որ քրիստոնյա կդառնամ»: Եվ հավելելով` ասաց. «Աղաչում եմ քեզ, տե՛ր [Փիլիկտիմոն], արժանացրո՛ւ ինձ քրիստոնեական մկրտության, որ երբ ստանամ տերունական դրոշմը, սատանան այլևս չի [համարձակվի] խոսել և մարտնչել հետս: [Մկրտվեմ], որ առաջվա պես չաճեն մեղքերս, այլ գործածս հանցանքների համար որդեսեր ծնողներս և եղբայրասեր քույրս` Թեոդոսիան, որ նախկինում լալիս էր ինձ համար, աղաչեն բարեգութ Քրիստոսին, որ շնորհի իմ մեղքերը»: Եվ երբ ասաց այս ամենը, սուրբ Փիլիկտիմոնը մկրտեց նրան, որի համար Աստծու շնորհով ապաշխարության արժանացավ: Եվ երբ մկրտվեց, կոչվեց Մարիանոս թագավոր: Եվ քաղաքի [պարիսպներից] դուրս մի հոր փորեց և ինքը մտավ փոսը, որ մինչև պարանոցն էր հասնում: Եվ հրամայեց հանված հողը լցնել իր վրա և ծածկել մինչև պարանոցը: Եվ ուխտեց հիսուն օր ապաշխարել և խոստովանել իր գործած մեծամեծ չարիքներն ու ծնողների [և քրոջ] սպանությունները:

Եվ թագավորի հավատալով` այն օրերին մեծ խաղաղություն էր իշխում քաղաքում:

Եվ մի գիշեր, երբ դեռ հողով ծածկված ապաշխարում էր, երկու արջեր իրենց որջերից իջան նրա մոտ: Եվ չէին ձգտում երեսին կամ գլխին դիպչել, այլ կամենում էին կտրել նրա ձեռքերը: Եվ հասնելով փոսին` սկսեցին փորել-հանել հողը և հասան ուսերին ու պոկեցին մսերը: Իսկ նա ասաց. «Եթե Տերն է ուղարկել մարմինս բզկտելու` ես պատրաստ եմ»: Եվ երբ այս էր ասում գազաններն, [ավելի խորացրեցին փոսն] ու կտրեցին ձեռքերը: Իսկ նա ասաց. «Գոհանում եմ Քեզնից, Քրիստո՛ս, որ ինձ արժանի համարեցիր խրատի և ոչ թե մահվան… «Տերն ինձ խրատելով պատժեց, բայց չմատնեց մահվան» (Սաղմ. ՃԺԷ. 18): Իսկ հետո նայեց ձեռքերին և ասաց. «Ձեռքե՛ր, սովորեցե՛ք այլևս չհեղել հոր, մոր և քրոջ արյունը, որովհետև այդ հանդգնության համար պատժվեցիք»: Եվ կրկին հիշում էր ծնողների հանդեպ գործած անօրինությունն ու մեղքը և ասում. «Վա՜յ թշվառականիս. արդյոք երկիրը կբանա՞ իր բերանն ու կկլանի՞ ժանտացյալիս: Լավ է, որ ձեռքերս են հատվում, այլապես պետք է ամբողջովին կորչեի»:

Եվ երբ այս էր խոսում, զարմանալի քուն իջավ նրա վրա, և տեսիլքով երևաց իր քույր Թեոդոսիան ու ասաց. «Երանելի ես դու տղամարդկանց մեջ, որովհետև ճանաչեցիր մեծ թագավոր Քրիստոսին և ահա շնորհվեցին մեղքերդ: Եղբա՛յր իմ Մարիանոս, ուրախացրեցիր մեզ և դասվեցիր մարտիրոսների կարգը: Քաջալերվի՛ր այսուհետ: Ես, մայրդ և հայրդ չենք դադարում աղաչել Քրիստոսին քեզ համար, որ մեղքերիդ թողություն տա: [Այժմ] կզարթնես և կտեսնես ձեռքերդ առաջվա պես անվնաս և մեր Տեր Հիսուսի անվամբ յոթ օրից կգաս և կհասնես մեզ»:

Քնից զարթնելով` Մարիանոս թագավորն սկսեց օրհնել և փառավորել կյանք շնորհող Քրիստոսին:

[Իսկ նրա ապաշխարելու] երկրորդ օրը թագավորեց Կուբրիկոսը: Եվ [մի օր], ատյանում նստելով, ասաց. «Քրիստոնյա՞ դարձար, Սեբաստիանո՛ս»: Եվ նա պատասխանեց. «Մի՛ աղմկիր. ինձ Մարիանոս են կոչում, որ թարգմանվում է բարի մասունք, ինչն Աստված շնորհեց ինձ»: Կուբրիկոսն ասաց. «Ինչպես դու չխնայեցիր ծնողներիդ, նույնպես և ես չեմ խնայի քեզ: Զո՛հ մատուցիր աստվածներին և փրկվի՛ր»: Մարիանոսն ասաց. «Ես ջախջախեցի Ապոլոնին. ո՞ր աստծուն կհրամայես զոհ մատուցել»: Կուբրիկոսը պատասխանեց. «Ապոլոնը նորոգվեց, ավելի լավ, քան առաջ էր»: Մարիանոսն ասաց. «Գնանք Ապոլոնի տաճարը, տեսնենք այն զարմանալի գործը, որի մասին խոսում ես»: Կուբրիկոսը պատասխանեց. «Արի՛ և տե՛ս»,-և գնաց նրա հետ: Երբ մտան կուռքերի տաճարը, Մարիանոսն ասաց Ապոլոնին. «Որքան մենք ձգտեցինք մեր ողջության համար, այդքան ջարդվելով` դու ավելի ջանացիր. բազմիցս փշրվեցիր և նորոգվեցիր: Բայց ահավասիկ ես, որ բարի արմատներից եմ, այսինքն քրիստոսասեր ծնողների զավակ, եկել-հասել եմ` Քրիստոսի զորությամբ կործանելու քեզ»:

Եվ երբ ասաց այս, ձեռքում պատրաստ մի քար էր բռնել և Ապոլոնին տապալեց կուռքերի տան հատակին ու մանրացնելով` ոչնչացրեց: Եվ սկսեց աղոթել ու ասել. «Գոհանում եմ Քեզնից, Տե՛ր, որ մեղավորներին [ներում շնորհեցիր] ու քաջալերեցիր և ժամանակ տվեցիր, որ աղոթք առաքեն Քեզ: Ճշմարի՛տ Թագավոր, աղոթում եմ Քեզ և աղաչում, Տե՛ր, որ Քո սուրբ և փառավորյալ անվան համար կամեցար ապրեցնել ինձ` անարժանիս: Ների՛ր ինձ, Աստվա՛ծ, լսի՛ր աղաչանքներս և կատարի՛ր խնդրանքս: Տե՛ր, բա՛ց երկրի բերանն ու ընկղմի՛ր մեհյանն այս, որ այլևս այստեղ չնորոգվի Ապոլոնը»: Եվ երբ այս աղոթքն էր մատուցում, երկիրը ճեղքվեց և կուլ տվեց մեհյանն ու շրջակա հրապարակը: Եվ մեծ երկրաշարժի ժամանակ, երբ ընկղմվեց մեհյանը, այնտեղ հավաքվածներն ահի ու [երկյուղի] մեջ ընկան և հավատացին Քրիստոս [Աստծուն]` թվով երեք հարյուր հոգի, տղամարդ, կին և երեխա:

Իսկ Կուբրիկոս թագավորն ատամներն էր կրճտացնում, և արհավիրքի անցնելուց հետո սատանան գրգռեց նրան, և ատյանում նստելով` սկսեց հարցաքննել երանելի Մարիանոսին: [Իսկ նա] թագավորի հարցին պատասխանեց. «Կամենո՞ւմ ես, աղոթեմ իմ Տեր Աստծուն և քեզ` քո թագով ու ապարանքով հանդերձ երկրի անդունդներն ընկղմեմ, ինչպես վարվեցի քո աստվածների հետ»: Այս լսելով` թագավորը խիստ զայրացավ և թաքուն ասաց իր խորհրդականներին. «Եթե սրան անմիջապես չսպանենք, մեզ գետնի տակ կմտցնի»: Իսկ նրանք պատասխանեցին. «Տե՛ր թագավոր, արա՛ ինչ կամենում ես»: Այնժամ հրամայեց Մարիանոսին անմիջապես սրով սպանել: Եվ նրան վերցնելով` դահիճները դուրս տարան քաղաքից և շտապով գլխատեցին, երբ այս աղոթքն էր ասում. «Տե՛ր, խաղաղությամբ ընդունի՛ր իմ հոգին և անցկացնելով այս խավարի իշխանության և զորության միջով` հաստատի՛ր ինձ իմ հոր, մոր և քրոջ մոտ, որովհետև Քեզ վայել է փառք` այժմ և հավիտյանս. ամեն»:

Երանելի Մարիանոսի վկայելուց հետո թագավորը նստեց ատյանում և հրամայեց բերել այն երեսնօրյա մանկանը մոր հետ: Եվ երբ կինը եկավ` մանուկը գրկին, թագավորն ասաց. «Ի՞նչ է անունդ»2: Եվ նա պատասխանեց. «Ինձ Մարիանե են կոչում»3: Կուբրիկոսը հարցրեց. «Ինչո՞ւ այդպիսի չար ծնունդ աշխարհ բերեցիր, որ մինչև հասակ առնելը քայլեց և շրջեց և կախարդ Փիլիկտիմոնից նամակ տարավ մեր աստված Ապոլոնին և տեղից հանելով` անհանգստացրեց նրան»: Մարիանեն պատասխանեց. «Հենց դա է սքանչելիքը, որ երեսնօրյա մատաղ մանուկը ծաղրեց ձեր աստվածներին, իսկ մյուս մեծ հրաշքն այն է, որ երկյուղով լսեցին իրենց մոտ ուղարկողին: Իսկ ես, ո՛վ թագավոր, զարմանալի որդի եմ ծնել` հասուն և անթառամ մի ողկույզ, որի շնորհիվ ճանաչեցի Աստծու ճշմարտությունը»:

Երբ կինն այս ասաց, խոսեց Կուբրիկոսը. «Ո՛վ կին, զո՛հ մատուցիր մեծ աստվածուհի Արտեմիսին, մի՞թե նա տիեզերքի թագուհին չէ»: Երանելի Մարիանեն պատասխանեց. «Արտեմիսն այժմ իր այրիությունն է սգում, որովհետև մեռավ Ապոլոնը` իր ամուսինը4: Եվ ոչ միայն այս. նա ընկավ սանդարամետն ու կորավ: Ինձ թվում է, եթե նա զորություն ունենար, ձեր աստվածուհի Արտեմիսը չէր կորցնի իր ամուսնուն»: Եվ զայրացած թագավորը հրամայեց սպանել մանկանն ու նրա մորը:

Դրանից հետո, ատյանում նստելով, հրամայեց իր առջև կանգնեցնել Աստծու սուրբ վկա Փիլիկտիմոնին: Երբ երանելին եկավ, թագավորն սկսեց հարցաքննել նրան: Եվ այդ պահին ինչ-որ բոթ ու գույժ տարածվեց, և մեծ աղմուկ ու աղաղակ բարձրացավ քաղաքում: Թագավորը դադարեցրեց սրբի հարցաքննությունն ու հետաքրքրվեց, թե ի՞նչ է կատարվում, ի՞նչ ամբոխ է: Եվ առաջ եկավ մի պատանի, որ սկսեց պատմել եղելությունը. «Տե՛ր թագավոր,-ասաց նա,- մի տուն է փլուզվել, և ամուսինն ու կինը` որդիներով հանդերձ, խեղդվեցին հողի տակ: Այս գույժի պատճառով է, որ աղմուկ է բարձրացել քաղաքում»: Եվ հավելելով` պատանին ասաց. «Տե՛ր թագավոր, ազա՛տ արձակիր այս քրիստոնյային, որովհետև նա կարող է կենդանացնել զոհվածներին»: Թագավորն ասաց. «Փիլիկտիմո՛ն, գնա՛ և գործի՛ր` ինչ որ հաճո է քեզ»: Եվ սուրբ Փիլիկտիմոնը գնաց այնտեղ, ուր տունը փլուզվել էր բնակվողների վրա: Եվ բացեց բերանն ու սկսեց աղոթել. «Ամենակալ Տե՛ր Աստված, որ մարդուն ստեղծեցիր ըստ Քո պատկերի և նմանության, որ ամեն բան անէությունից գոյության վերածեցիր, որ ճեղքեցիր անդունդներն ու փշրեցիր ադամանդյա նիգերը. լսի՛ր ինձ, Տե՛ր, որովհետև Դու ես Աստվածը, որին աղոթում են ճշմարտությամբ: Եվ այժմ կանգնեցրո՛ւ այս կործանված տունն ու հարություն տո՛ւր այս մահացածներին, ուղղի՛ր բեկված տան կառույցը, որպեսզի բոլորն իմանան, որ միայն Դու ես Աստված, որ կարող ես օգնել և ապրեցնել»: Եվ երբ դեռ այս աղոթքն էր ասում, կործանված տան մոտ երևացին հրեշտակական գնդերը: Եվ տունն անմիջապես վեր խոյացավ, և մահացածները հարություն առան, ինչպես և առաջվա նման` նորոգվեց տան կահ-կարասին: Եվ երբ աստվածային զորքերի միջոցով այսպիսի սքանչելիքներ եղան, այն քաղաքում վեց հազար այր ու կին հավատացին ի Քրիստոս: Իսկ դրանից հետո Կուբրիկոսն իր մոտ կանչեց Փիլիկտիմոնին և ասաց. «Տեսանք, որ հարություն տվեցիր մեռյալներին: Այսուհետ սիրելի եղի՛ր Արտեմիս աստվածուհուն, և քեզ խաղաղության մեջ կպահի: Եվ մեր քաղաքում կապրես մեծ պատվով»:

Սուրբ Փիլիկտիմոնը պատասխանեց նրան. «Բարու չես արժանանա, ո՛վ սատանա և ճշմարտությունից հեռացած: Կփակվեն աչքերդ, որովհետև փառք չտվեցիր Տեր Աստծուն, որ կենդանացրեց մեռածներին և ներսում եղած ամեն ինչով նորովի կանգնեցրեց ավերված տունը»: Երբ Քրիստոսի վկան արտասանեց այս խոսքերը, թագավորի աչքերն անշարժացան, և չարիքի հանդիպած թագավորը հրամայեց իր առջև կանգնեցնել սրբին և ասաց. «Ո՛վ մարդ, Աստծո՛ւ ծառա, աղաչում եմ քեզ, աչքերիս լույս պարգևի՛ր, և կհավատամ քո Աստծուն, որին պաշտում ես»:

Եվ երբ սուրբն աղոթեց, թագավորը կրկին սկսեց տեսնել: Եվ երբ բացվեցին բռնակալի աչքերը, ասաց սուրբ Փիլիկտիմոնին. «Երդվում եմ բոլոր աստվածներով, այլևս իմ ձեռքից չես ազատվի»: Եվ հրամայեց անմիջապես նրան սրով գլխատել: Եվ երբ դուրս բերեցին քաղաքից, դահիճներն ասացին նրան. «Գլուխդ առա՛ջ պահիր»: Եվ սուրբն անմիջապես պարզեց պարանոցը: Դահիճները բարձրացրեցին և [շեշտակի] իջեցրեցին սրերը: Եվ չէին կարողանում կտրել նրա գլուխը, որովհետև հրեշտակը հեռացնում էր պարանոցին իջնող սուրը: Այնժամ սուրբ Փիլիկտիմոնն ասաց նրանց. «Ինձ լսեցե՛ք, եղբայրնե՛ր. աղոթելու ժամանակ տվեք»: [Եվ նրանք պատասխանեցին]. «Ինչպես կհրամայես, տե՛ր, աղոթի՛ր, որքան կամենաս»:

Եվ Քրիստոսի սուրբ վկան սկսեց աղոթել. «Գոհանում եմ Քեզնից, Աստվա՛ծ, որ ինձ արժանի արեցիր հասնելու այս ժամին, որ հավատքի մեջ ամրացրեցիր նրանց, որ հավատացին Քեզ: Այժմ, Տե՛ր Քրիստոս, խաղաղությամբ ընդունի՛ր իմ հոգին»: Եվ երբ սուրբն աղոթում էր, նրա հոգին երկինք բարձրացավ, և դահիճներն ապշած ու զարմացած մնացին, թե ինչպես այդքան արագ և առանց մարմնին վերք հասցնելու` սրբի հոգին երկինք բարձրացավ: Եվ թագավորի մոտ գնալով` պատմեցին սրբի սքանչելի մահը, իսկ թագավորը լսելով, խիստ զարմացավ, որ մարմնին վերք չի հասցվել: Եվ ավելի շատերը հավատացին Տիրոջն ու թագավորից խնդրեցին Քրիստոսի վկայի սուրբ և պատվական նշխարները: Եվ երբ շատերը բարեխոսեցին թագավորին, նրանց թույլ տվեց, որ վերցնեն սրբի նշխարները: Այնժամ Տիրոջ հավատացյալները բացեցին զգուշությամբ կնքված շիրիմը, ուր Քրիստոսի վկա, Իլու քաղաքի թագավոր Գրիգորի, նրա կնոջ` Անատոլիայի, և նրանց դստեր` Թեոդոսիայի նշխարներն էին: Եվ օծելով պատվական յուղերով [նշխարներն] զգուշությամբ մի պահարանում տեղավորեցին և մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի անունով վկայարան կառուցեցին, և Սուրբ Հոգու հայտնությամբ դրեցին նշխարները Քրիստոսի սուրբ վկայի, որ Տիրոջ առջև մեր բարեխոսն է:

Եվ սա կատարվեց Քրիստոսի վկա Գորգիանոս թագավորի յոթերորդ տարում: Եվ սուրբ Գրիգորիոսը թագավորությունից արքայություն տեղափոխվեց, ինչպես և նրա կին Անատոլիան: [Եվ դա եղավ] տասնհինգին հունվար ամսի, որ արացն է: Եվ ուրբաթ օրվա չորրորդ ժամն էր: Իսկ սուրբ Թեոդոսիան վկայեց տասներկուսին փետրվարի, որ մեհեկանն է: Եվ կիրակի օրվա երրորդ ժամն էր: Սեբաստիանոսը` Թեոդոսիայի եղբայրը, թագավորությունից հրաժարվեց և մարտիրոսվեց յոթերորդ օրն ապրիլ ամսվա, որ ահեկանն է: Եվ չորեքշաբթի օրվա հինգերորդ ժամն էր: Բոլորից հետո մարտիրոսվեց սուրբ Փիլիկտիմոնը` սուրբ Հարության լուսադեմին, յոթերորդ օրը մայիսի, որ մարերի է կոչվում:

Եվ գրեցի ես` Գորգիանոս թագավորի դիվանադպիր Ալեքսանդրոսս, մեծ փափագով մեղմելով կարոտս, անվամբ Հոր և Որդու և Սուրբ Հոգու` հավիտյանս. ամեն:

Իսկ սուրբ Փիլիկտիմոնի միջոցով Տիրոջը հավատաց երկու հարյուր իննսուն հազար մարդ, ինչպես և ևս հիսունը, որ օրհնում էին Աստծուն և բարեբանում Քրիստոսին` կյանք պարգևողին, որին փառք, իշխանություն [և պատիվ]` հավիտյանս հավիտենից. ամեն:

1  Բն.` այսպես է:

2  Բն.` «Ի՞նչ է մանկանդ անունը»:

3 Բն.` «Մարիանոս»:

4  Բն.` այսպես: Աղբյուրներում Ապոլլոնն ունեցել է բազում սիրեցյալներ, սակայն լոկ Հերոֆիլան է «կին» կոչվել: Կա՛մ գործ ունենք գիտնականների աչքից վրիպած մի հետաքրքիր փաստի հետ, կա՛մ «ամուսին» և «այրի» բառերը պետք է փոխարինվեն

Աղբյուր՝ Surbzoravor.am