Այսպէս է ասում Տէրը. Որդեա՛կ, պահի՛ր իմ խօսքերը եւ օր ու գիշեր դրանց մասի՛ն մտածիր իբրեւ հարազատ որդի եւ ազնիւ ժառանգ, իսկ նա, ով չի նորոգում եւ բարձրացնում նախնիների առաքինութիւնը, նա ամօթ եւ նախատինք է իր պապերի համար եւ մի նոր անէծք: ՍԻՐԱՔ ; 20 ,28

Քրիստոնեաբար ապրել նշանակում է լողալ հոսանքին հակառակ

Սիրելի՛ եղբայրներ և քույրեր, ես շատ ուրախ եմ մեր հանդիպման համար:

Այսօր շատ է խոսվում երիտասարդների խնդիրների, երիտասարդական քաղաքականության, երիտասարդության աշխատանքի մասին: Հաճախ հարց են տալիս` ո՞րն է եկեղեցում երիտասարդների տեղը, ինչու՞ և ինչպե՞ս պետք է եկեղեցին զբաղվի երիտասարդների խնդիրներով:

Եթե երիտասարդներին դիտարկենք որպես առանձին խումբ, ապա, կարծում եմ, կարելի է ասել, որ եկեղեցի հաճախողների շրջանում երիտասարդները կազմում են հիմնական «ռիսկային խումբը»: Երիտասարդ մարդու հոգևոր ներաշխարհը դեռևս գտնվում է ձևավորման փուլում: Եվ ինչքան մեծանում է մարդը, այնքան ավելի է ամրանում նրա ներքին առանցքը, և այնքան ավելի ամուր է նա դառնում արտաքին ազդեցությունների հանդեպ: Սակայն երիտասարդի ներաշխարհը ենթակա է այդպիսի տատանումների, և հենց այդ պատճառով երիտասարդ տարիքը առավել ռիսկային տարիքն է:

Շատերն ասում են, որ այսօր եկեղեցին արտաքին միջավայրի նկատմամբ լարված հակամարտությունների պայմաններում է ապրում: Իրականում, եկեղեցին միշտ է ապրել այդպիսի պայմաններում: Երբ Քրիստոսը հիմնեց եկեղեցին, Նա հենց այդ ժամանակ բացատրեց Իր աշակերտներին, որ այս աշխարհում գտնվելը նրանց համար հարմարավետ չի լինելու, որ այն ուսմունքը, որը Նա բերեց աշխարհ, բաժանելու է ոչ միայն ընկերներին և հարևաններին, այլև՝ ընտանիքները: Պատահական չեն Հիսուսի խոսքերը. «Մի՛ կարծեք, թե եկա խաղաղություն հաստատելու երկրի վրա. չեկա հաստատելու խաղաղություն, այլ՝ սուր» (Մատթ. 10:34): Այստեղ խոսվում է այն մասին, որ Աստծո ճշմարտության հանդեպ հավատարմությունը, որը պետք է բոլոր ժամանակներում հավատացյալ մարդու բնութագիրը լինի, հանդիսանում է սխրանք: Այդպես եղել է և այդպես կլինի միշտ. արտաքին միջավայրն այս կամ այն չափով հակամարտության մեջ է մտնում այն մարդու հետ, որը նախընտրում է ապրել Աստծո ճշմարտությամբ:

Մեզնից շատերը դեռևս հիշում են այն ժամանակները, երբ մեր երկրում հավատն արգելված էր: Այդ ժամանակ հավատացյալ լինել նշանակում էր պատրաստ լինել արտաքին միջավայրի հետ անդադար հակամարտություների: Քրիստոնյան, հատկապես նա, ով բացեիբաց էր դավանում, պետք է պատրաստ լիներ «հեզությամբ և երկյուղածությամբ պատասխան տալու» (Ա Պետրոս. 3:13) իր հավատի համար` թե՛ իր ընկերների առաջ, թե՛ այն միջավայրի մարդկանց, որում գտնվում է (դպրոցական, ուսանողական կամ աշխատանքային) և թե՛ իր ընտանիքի: Ըստ էության` մարդն անդադար հարկադրվում էր խոստովանության: Պակաս բարդ չէր նաև այն քրիստոնյայի սխրանքը, որն ստիպված էր թաքցնել իր համոզմունքները, իսկ այդպիսիք բավականին շատ էին, այդ թվում` նաև երիտասարդների միջավայրում:

Հենց այդ ժամանակ է առաջ եկել այն կարծրատիպը, համաձայն որի` եկեղեցին առաջին հերթին գոյություն ունի տարեց մարդկանց համար: Երիտասարդ հասակում մարդն ապրում է ազատ, ոչնչի մասին առանձնապես չի մտահոգվում, սակայն տարիքն առնելով կենսական առաջնահերթությունները աստիճանաբար փոխվում են, զվարճանքներն աստիճանաբար պակասում են, իսկ ազատ ժամանակն ավելանում, և այդժամ, ծերության շեմին, մարդն սկսում է այցելել եկեղեցի «մեղքերը քավելու»: Այդպիսի կարծրատիպ կա և այսօր: Այդ կարծրատիպի համակիրները սովորաբար ասում են, որ եկեղեցին մի վայր է, ուր գնում են տատիկները:

Իսկապես, եկեղեցում կան տատիկներ, և հենց նրանց` մեր տատիկների շնորհիվ է ուղղափառ հավատը հասել մեզ: Բայց եկեղեցին ո՛չ այն ժամանակ է եղել, ո՛չ էլ այժմ է հանդիսանում վայր` նախատեսված միայն տարեց մարդկանց համար: Ընդհակառակը. եկեղեցիներում մենք տեսնում ենք մեծ թվով երիտասարդների: Եվ երբեմն մենք ինքերս մեզ հարց ենք տալիս, թե ի՞նչն է նրանց բերում եկեղեցի: Չէ՞ որ այստեղ զվարճանքներ չկան, իսկ աստվածապաշտական արարողություններն արտաքինից կարող են բավականին ձանձրալի թվալ, մանավանդ որ, ըստ էության, դրանց իննսուն տոկոսն անփոփոխ է:

Ի՞նչն է գրավում երիտասարդին եկեղեցում: Ես ինքս երբեք չեմ կարողացել պատասխանել այդ հարցին: Երբ ես երիտասարդ էի, ինձ երբեք չէին գրավում պարահրապարակները կամ որևէ այլ ավանդական երիտասարդական զվարճանքները: Ինձ եկեղեցին էր ձգում: Ինչու՞ էր դա տեղի ունենում, ես չգիտեմ: Եվ մինչև հիմա էլ չգիտեմ, թե ինչու են որոշ մարդիկ ձգտում գնալ եկեղեցի, իսկ ոմանք շրջանցում են այն, ոմանց այն գրավում է, իսկ մյուսներին` վանում:

Ինձ թվում է, որ այստեղ շատ կարևոր է Աստվածային նախախնամության պահը. Աստված հպվում է այս կամ այն մարդու սրտին, և մարդը լսում է Աստծու կանչը, նրա մոտ առաջանում է ինչ-որ ներքին ձգողականություն դեպի եկեղեցի, դեպի այն ամենը, ինչով եկեղեցին ապրում է: Սակայն միանգամայն սխալ է կարծել, որ եթե մարդը չի գալիս եկեղեցի, ուրեմն Աստված նրան չի բերել:

Բանն այն է, որ Աստված ուզում է, որ մենք լինենք Իր աշխատակիցները, այսինքն յուրաքանչյուրս խնդիր ունենք այս աշխարհում լինելու Քրիստոսի առաքյալները: Եվ եթե դուք երիտասարդ եք, ապա պետք չէ սպասել հասունության, որպեսզի սկսեք քարոզել Քրիստոսի մասին: Մեր ներքին հասունացումը պետք է ընթանա առաքելական խնդրի լուծման հետ զուգահեռ, որն դրված է յուրաքանչյուր քրիստոնյայի առաջ, այդ թվում և երիտասարդ: Իսկ ի՞նչ ձևով պետք է կատարել առաքելությունը: Առաջին հերթին պետք է կիսվենք մեր փորձով մեր ընկերների հետ, նրանց հետ` ում հետ մենք շփում ունենք դպրոցում կամ համալսարանում, ընտանիքում կամ աշխատավայրում: Ամեն մարդու, ում հետ մենք առնչվում ենք ճակատագրի բերումով, կամ, ավելի ճիշտ ասած, ում մենք հանդիպում ենք Աստծո նախախնամությամբ, մենք պետք է, առաջին հերթին, մեր կենսակերպով վկայենք Քրիստոսի մասին:

Այսօրվա երիտասարդական ենթամշակույթն` իր կառուցվածքով, ակներև կերպով տարբերվում է այն ամենից, ինչով դարեր շարունակ ապրել է եկեղեցին: Եվ դա ժամանակակից եկեղեցասեր երիտասարդի առաջնային խնդիրներից է, որի պատճառով նա անդադար գտնվում է ինչ-որ երկատված իրավիճակում: Մի կողմից, նա ապրում է նրանով, ինչ նրան սովորեցնում է եկեղեցին` վարելով հավասարակշռված, զուսպ, քրիստոնեական բարոյագիտական ուսմունքով ուղղորդված կյանք, սակայն մյուս կողմից` ողջ շրջապատող աշխարհը հրամցնում է նրան բոլորովին այլ արժեքներ: Եվ այդ արժեհամակարգերը, որոնք գոյություն ունեն երիտասարդական միջավայրում, հաճախ ուղիղ հակադիր են այն ամենին, ինչ սովորեցնում է եկեղեցին: Ինչպե՞ս պետք է այդ միջավայրում երիտասարդը պաշտպանի ինքն իրեն, իր դեռևս չամրացած համոզմունքները: Առաջին հերթին, կարծում եմ, որ յուրաքանչյուր երիտասարդ պետք է ինքն իր մեջ դաստիարակի եկեղեցական կյանքի նկատմամբ ներքին արմատական մոտեցումը` հասկանալով, որ եկեղեցին սովորեցնում է հավերժական և անսասան արժեքներ, իսկ այն արժեքները, որոնք գոյություն ունեն այսօրվա աշխարհում, վաղանցուկ են:

Երիտասարդ մարդու համար, կարծում եմ, հույժ կարևոր է կարողանալ անշեջ պահել եկեղեցու հանդեպ վստահությունը: Նա կարող է այնքան էլ չհասկանալ, թե ինչ է սովորեցնում եկեղեցին: Նա անգամ կարող է չհամաձայնվել որոշ բաների հետ, որ լսում է եկեղեցում: Բայց երիտասարդ քրիստոնյայի մոտ պետք է լինի շատ խորը վստահություն եկեղեցու հանդեպ: Մենք պետք է ինքներս մեզ ասենք, որ եթե մենք ինչ-որ բան չենք հասկացել, մենք դա կհասկանանք հետո, եթե մենք ինչ-որ բանի դեռ ունակ չենք հավատալու, մենք դրան կկարողանանք հավատալ հետո: Բայց արդեն այսօր, այստեղ և այս պահից մենք պետք է սկսենք ապրել քրիստոնեաբար: Իսկ քրիստոնեաբար ապրել, հատկապես երիտասարդի համար, նշանակում է լողալ հոսանքին հակառակ, նշանակում է կողմնորոշվել մեր օրերում մոռացության մատնված առաքինի և մերժված արժեքներով:

Ինձ խնդրել են այս զրույցում շոշափել երիտասարդական կյանքի այնպիսի ոլորտ, ինչպիսին է սեռական կյանքը: Եկեղեցին սովորեցնում է, որ սեռական հարաբերությունները հնարավոր են միայն մի դեպքում, այն դեպքում, երբ երիտասարդ տղան և աղջիկը պսակադրվում են: Եվ այդ հարաբերությունները պետք է սկսվեն ոչ թե մինչև ընտանիք կազմելը, այլ միայն այն բանից հետո, երբ երիտասարդները դարձել են ամուսին և կին: Այս չափանիշները հնարավորություն են տալիս երիտասարդներին պահպանել իրենց մաքրակեցությունը այն մեկի համար, ում հետ պետք է հետո կյանքը կապեն ամուսնական միությամբ: Հենց այս նախաամուսնական մաքրությունն է հանդիսանում այն ամուր հիմքը, որի վրա կարելի է և պետք է կառուցել լիակատար ընտանիքի շենքը: Ժամանակակից շատ երիտասարդներ կարծում են, որ այս չափազանց խիստ (իրենց կարծիքով) չափանիշները հնացած են, որ ժամանակակից երիտասարդությունը չի կարող ապրել այդ կանոններով և այլն: Ժամանակակից երիտասարդական մշակույթը դրդում է երիտասարդին սեռական սանձարձակության, ընդ որում` այդ ոլորտում առավել արժեվորվում է այսպես կոչված ազատ սերը: Աշխարհում, որտեղ առաջնահերթությունը տրված է ամեն գնով հաճույք ստանալուն և հարմարավետության հասնելուն, բնական է, որ երիտասարդ զույգի փոխհարաբերությունները նախևառաջ դիտվում են որպես հաճույք ստանալու միջոց: Հենց այդ պատաճառով էլ ժամանակակից երիտասարդը, առանց հետագա հետևանքների մասին մտածելու, հեշտությամբ խախտում է բարոյական չափանիշները, որոնք դարեր շարունակ ընկած են եղել յուրաքանչյուր նոր կազմվող ընտանիքի հիմքում, որոնցով կառուցվել է ողջ ընտանեկան էթիկան:

Այսօր ակներև է ընտանեկան խորագույն ճգնաժամը: Դա պարզապես ժողովրդագրական ճգնաժամ չէ: Ժողովրդագրական ճգնաժամը ընդամենը հետևանքներից մեկն է այն հիմնարար ճգնաժամի, որը հարվածել է ժամանակակից մարդկությանը` ընտանիքի ճգնաժամի: Վիճակագրական տվյալների համաձայն, Ռուսաստանում հազար ամուսնությանը բաժին է ընկնում է ավելի քան վեց հարյուր ամուսնալուծություն, այսինքն տասը ընտանիքից վեցը կազմալուծվում են: Դրա արդյունքում առաջանում են հսկայական քանակի ոչ լրիվ ընտանիքներ, որոնցում երեխաները դաստիարակվում են ծնողներից մեկի բացակայությամբ: Դրա հետ մեկտեղ, կան շատ ամուսնական զույգեր (տարբեր հաշվարկներով 15-ից 20 տոկոս), որոնք ֆիզիոլոգիական պատճառներով չեն կարողանում երեխա ունենալ, իսկ որպես կանոն, դրանք լինում են նախկինում կատարված աբորտների հետևանքով: Մարդը պատասխանատու է ոչ միայն իր կյանքի համար, այլև իրեն շրջապատող մարդկանց կյանքի համար, ինչպես նաև իր սերունդների, այդ թվում` այն սերունդների, որոնք կարող էին լույս աշխարհ գալ, բայց չեկան:

Այս խնդիրն ունի ոչ միայն և ոչ այնքան բժշկական բնույթ, որքան`բարոյական: Եթե պահպանվեր այն կենսակերպը, որը դարեր շարունակ քարոզվել է եկեղեցու կողմից` այս ճգնաժամը մեզ մոտ չէր լինի: Էլ ի՞նչ խոսել անհավատների մասին, եթե նույնիսկ երիտասարդ քրիստոնյաներն այս ոլորտը հույժ կարևոր չեն համարում և շեղվում են նրանից, ինչ սովորեցնում է եկեղեցին:

Դրանով հանդերձ, ըստ հենց այդ նույն վիճակագրական տվյալների, Ռուսաստանի այն շրջաններում, որտեղ գերիշխում է մուսուլման բնակչությունը (ինչպիսիք են Չեչնիան, Դաղստանը), ամուսնությունների և ամուսնալուծությունների հարաբերությունը ոչ թե 6-ը 10-ի է, այլ 1-2-ը 10-ի, այսինքն մոտ 100-200 բաժանություն հազար ամուսնության դիմաց: Դա խոսում է այն մասին, որ մուսուլմանական ընտանիքներում ավելի շատ են պահպանում ավանդական ընտանեկան դրվածքը, քան ուղղափառ քրիստոնյաները:

Մենք գիտենք, թե ինչ է սովորեցնում եկեղեցին, բայց չենք ուզում դա կատարել: Մենք գիտենք, թե ինչն է հանդիսանում եկեղեցու չափանիշը կամ պահանջը, բայց ամեն ոք ինքն իրեն ասում է. Ես չեմ կարող դրան լիովին հետևել կամ հետո կհետևեմ, իսկ հիմա ուրիշ բաներ են ինձ համար առաջնային: Եվ ահա հենց այն պատճառով, որ մարդիկ այդպիսի ընտրություն են կատարում, մենք այսօր արդյունքում ունենք այս սարսափելի իրավիճակը:

Առանցքային հարցը, որն ամեն մարդ տալիս է ինքն իրեն երիտասարդ տարիքում, կարելի է ձևակերպել շատ պարզ. ո՞րն է կյանքի իմաստը: Կյանքի ուղին կանխորոշվում է հենց պատանեկության շրջանում, հենց այդ ժամանակ է մարդն իր համար որոշում, թե ի՞նչն է հանդիսանում իր համար առաջնային, ինչպե՞ս կուզեր ապրել կյանքը և ինչի՞ համար: Չնայած կարելի է և բոլորվին էլ չխորհել այս հարցերի շուրջ, այլ ապրել կյանքը բոլորի պես, լողալ ընդհանուր հոսանքն ընկած, որը երիտասարդներին քշում է անհայտ ուղղությամբ: Բայց այդ դեպքում հնարավոր է կյանքի վերջում մնալ կոտրած տաշտակի առաջ: Իսկ եթե, չնայած ամեն ինչի, երիտասարդը ցանկանում է դասակարգել կյանքի ուղենիշերը, որոշել իր կյանքի մարտավարությունը և հետևել դրան, կարծում եմ, որ այդ հարցում նրան շատ կօգնի եկեղեցին: Օրինակ`դժվար է ինքնուրույն հասկանալ, որոնք են բացարձակ և անխախտ կենսական արժեքներ, իսկ որոնք`ժամանակավոր և վաղանցուկ: Այդպիսի կարևոր հարցում եկեղեցին վստահելի օգնական է:

Եկեղեցին շատ հարցերում կարող է օգնել մարդուն, սակայն նախևառաջ այն օգնում է ձևակերպել սեփական կենսական դիրքորոշումները, կյանքի կրեդոն: Երբ այդ կրեդոն ձևակերպված է, այդժամ արդեն սկսվում է մարդու աշխատանքը: Նա պետք է աշխատի ինքն իր վրա, դաստիարակի իրեն, և կրկին, այս հարցում նույնպես, առաջին և անփոխարինելի օգնականը հանդիսանում է եկեղեցին: Եկեղեցին տանում է մարդուն կյանքի ճանապարհով, անցկացնում մի տարիքից մյուսը, ուղեկցում է բոլոր գործերում, սակայն առավել կարևոր է դառնում ճգնաժամային իրավիճակներում, որպիսիք երիտասարդ մարդու կյանքում շատ շատ են լինում:

Այդուհանդերձ եկեղեցին չի ստիպում երիտասարդին հեռանալ աշխարհից, խզել նրա հետ կապը, կոչ չի անում բոլոր երիտասարդներին դառնալ վանական: Եկեղեցին կոչ է անում երիտասարդին ապրել այս աշխարհում, լինել այս աշխարհի մի մասը, բայց միևնույն ժամանակ, ինչպես Քրիստոսն է ասում, լինել այս աշխարհի աղն ու լույսը (տես Մատթ. 5:13-14), այսինքն, լինելով աշխարհում` ապրել այն բարձրագույն արժեհամակարգերով, որոնք տալիս են Ավետարանը և եկեղեցական ուսմունքը: Դա բարդ խնդիր է, որը պահանջում է խիզախություն, արիություն, վճռականություն և, ամենակարևորը, նպատակասլացություն: Եթե կա նպատակասլացություն, մնացյալ ամեն ինչ հաղթահարելի է:

Միտրոպոլիտ Իլարիոն

Ռուսերենից թարգմանեց՝ Անի Բրուտյանը

Աղբյուր՝ Surbzoravor.am