Այսպէս է ասում Տէրը. Որդեա՛կ, պահի՛ր իմ խօսքերը եւ օր ու գիշեր դրանց մասի՛ն մտածիր իբրեւ հարազատ որդի եւ ազնիւ ժառանգ, իսկ նա, ով չի նորոգում եւ բարձրացնում նախնիների առաքինութիւնը, նա ամօթ եւ նախատինք է իր պապերի համար եւ մի նոր անէծք: ՍԻՐԱՔ ; 20 ,28

«Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթ»

«Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթ» ֆիլմի ստեղծման պատմությունը, առանձնահատկությունները, Life.panorama.am-ի «Մեր կինոն» շարքից։

Երբ «Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթ» ֆիլմի անձնակազմը 1987-ին անում էր ամեն բան, որպեսզի արտահայտեր մեր ազգային ոգին և փոխանցեր հայրենասիրական տրամադրությունը, պատկերացում անգամ չուներ, որ պրեմիերայից ընդամենը ամիսներ անց սկիզբ կառնի Արցախյան շարժումը և ֆիլմն ավելի քան տեղին կլինի ժողովրդի շրջանում ստեղծված մթնոլորտի ֆոնին: Պատճառներից մեկն էլ դա էր, որ մանուկների համար նախատեսված կինոնկարը մեծ խանդավառությամբ ընդունվեց նաև մեծերի կողմից: Հետաքրքիր է, որ «Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթը» դեբյուտային էր թե´ ռեժիսորի, թե´ օպերատորի, թե´ կոմպոզիտորի և, ի վերջո, նաև լեգենդար ծանրամարտիկ Յուրի Վարդանյանի համար: Ու, թեև, վերջինս դերասան չէր, և կինոաշխարհի հետ, առհասարակ, առնչություն չուներ, հենց նրան էին վստահել Սասունցի Դավթի գլխավոր դերը. «Մեզ պետք էր, որ ժողովուրդը Դավթի կերպարն ասոցացներ ուժի հետ, հավատար իր հերոսին: Ուստի, մասնավորապես այդ շրջանում, Հայաստանում ուժի խորհրդանիշ համարվող մարզիկի ընտրությունը լավագույն տարբերակն էր»,-մեզ հետ զրույցում մեկնաբանեց ֆիլմի սցենարիստ Արմեն Վաթյանը:

Նրա խոսքով՝ Յուրի Վարդանյանը մեծ պատասխանատվությամբ էր մոտեցել իր դերին, և ֆիլմի նկարահանումներից առաջ հատուկ պարապել էր՝ լավ մարզավիճակով հանդես գալու համար:

«Պայմանավորվածություն կար, որ այդ ֆիլմից հետո նկարահանվելու է հենց «Սասունցի Դավիթ» կինոնկարը, որի գլխավոր հերոսը կրկին ես պետք է լինեի, ուստի համաձայնվեցի հանդես գալ «Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթ»-ում: Հիշում եմ, որ այդ շրջանում ես չափազանց զբաղված էի, մի քանի շաբաթով պարբերաբար այցելում էի չորս ամիս տևած նկարահանումներին»,-մեզ հետ զրույցում պատմեց Յուրի Վարդանյանը:

Նկարահանումները, մեծ մասամբ, անցել են Վայոց Ձորի մարզում: Ով տեսել է ֆիլմը, կհիշի, Սասունցի Դավթի և Մըսրա Մելիքի մենամարտի մասսայական տեսարանը. Դավիթը ձի է հեծած, իսկ ձեռքին թուր է, որն, ի դեպ, պատրաստվել էր Լենինականում. «Ես ձիավարություն վաղուց էի սովորել, հիշում եմ, որ իմ ձին բերել էին Վրաստանից, ես մի քանի ամիս մարզվեցի հետը, այնպես որ, այդ հարցում հմուտ էի»,-նշեց Յուրի Վարդանյանը:

Ֆիլմի օպերատորն էլ հիշում է, որ Մոզրովի քարանձավի տեսարանը ստանալիս որոշ խոչընդոտների է հանդիպել. «Ոչ ոք ռիսկ չէր անում քարանձավի խորքը մտնել: Յուրի Վարդանյանն ասում էր. «Էդ ի՞նչ կենեք, ծո´, կփլի գլխիս, կմեռնիմ»: Պատկերացրեք՝ հսկայական ուժի տեր մարդը այդ հարցում հապաղում էր»,-ծիծաղելով պատմեց Շավարշ Վարդանյանը:

Ֆիլմի կայացման հարցում գլխավոր դերերից մեկը ռեժիսոր Գրիգոր Գյարդուշյանինն է. այն ժամանակ խելացի և խոստումնալից երիտասարդ, ով իր պրոֆեսիոնալիզմի շնորհիվ կարողացավ հանդիսատեսին հասցնել այն ասելիքը, որն ընկած էր սցենարի հիմքում: Իսկ սցենարը գրվել էր լենինգրադցի գրող Վիկտորիա Վարդանի նովելների մոտիվներով, որտեղից վերցվել է ֆիլմի ընդհանուր գաղափարը: Բավականին ճիշտ էր նաև փոքրիկ հերոսի՝ մանուկ Դավթի դերակատարի ընտրությունը, որը այն հարյուրավոր տղաներից մեկն էր, ով զգաց իր կերպարի ասելիքն ու իր հերթին կարողացավ ճիշտ փոխանցել այն:

«Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթը» արժեքավոր է նաև իր երաժշտությամբ, որի շնորհիվ էմոցիոնալ ֆոնն ավելի ազդեցիկ է դարձել. «Ինձ ֆիլմի երաժշտությունն ավելի է դուր գալիս, քան ինքը՝ ֆիլմը»,-կեսկատակ-կեսլուրջ ասում է սցենարիստը:

Այն, որ բոլորի համար դեբյուտային դարձած այս կինոնկարի միջոցով ստացվել է անհատի, ընտանիքի, ազգի համար կարևոր արժեք ստեղծել, կփաստեն բոլոր նրանք, ովքեր գոնե մեկ անգամ դիտել են «Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթը»: Եվ պատահական չէ, որ երբ ֆիլմը ցուցադրվել է ուկրաինական մի փառատոնում, անմիջապես ձայնագրվել է նաև ուկրաիներենով. «Մեզ ասացին, որ Ուկրաինայում երեխաներին հայրենասիրական ոգով դաստիարակող կինոնկարի պակաս կա, և այդ բացը ուզում էին լրացնել մեր ֆիլմով»,-փաստում է Արմեն Վաթյանը:

Ֆիլմի գլխավոր հերոսի՝ Յուրի Վարդանյանի խոսքով՝ իր համար «Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթը» նախկինում նույնքան արժեքավոր չէր, որքան հիմա. «50 տարի հետո դրա արժեքն էլ ավելի կզգացվի»,-նկատում է նա:

Հ.Գ.- 1987թ., Հայֆիլմ, (Վ. Վարդանի նովելների մոտիվներով), 83 րոպե (2297 մ), գուն., պրեմիերան` 15.04.1988թ., Է.թ. 02.1989թ.:
Սց. հեղ. Ա. Վաթյան, բեմ. ռեժ. Գ. Գյարդուշյան, բեմ. օպեր. Շ. Վարդանյան, բեմ. նկ. Գ. Մանուկյան, կոմպոզ. Վ. Զաքարյան, հնչ. օպեր. Ա. Դրոժենկո, ռեժ. Ռ. Մկրտչյան, օպեր. Ա. Ստեփանյան, Ա. Դավթյան, զգ. նկ. Մ. Մաքսապետյան, նկ. դիմ. Պ. Ասչյան, Ն. Խաչատրյան, ռեժ. աս.Մ. Ավետիսյան, Հ. Մնացականյան, Ա. Ավետիսյան, օպեր. աս. Կ. Գաբրիելյան, Ռ. Գասպարյան, համակց. նկարահանումներ` օպեր. Ս. Մարտիրոսյան, նկ. Հ. Հովհաննիսյան, մոնտ. Ս. Գաբրիելյան, խմբ. Է. Պայազատյան (Պայազատ), վարչ. խումբ` Է.Ներսիսյան, Կ. Ասատրյան, Գ. Կարապետյան, Խ. Խաչատրյան, տն. Գ. Չոբանյան:
Գլխ. դերերում. Դավիթ - Կ. Խաչատրյան, Սասունցի Դավիթ - Յու. Վարդանյան, Սիմոն, Մսրա-Մելիք, Դեւ - Հ. Ալավերդյան, Դավթի մայրը - Գ. Նովենց, Վարդան - Մ. Մկրտչյան:
Դերերում. Անահիտ - Ռ. Պապիկյան, Գայանե - Մ. Օհանյան, Արմեն - Գ. Ազնավուրյան, Սուրեն - Ն. Գյոնջյան, Բոքոն - Ա. Ենգիբարյան, Գոհար մորաքույր, Իսմիլ-Խաթուն - Վ. Միրիջանյան, Արուս - Ա. Կապլանջյան, Դավթի հայրը - Ա. Խաչատրյան, Վարդանի հայրը-Վ. Հարությունյան, վարորդ-Մ. Մխիթարյան:
Դրվագներում. Ռ. Գասպարյան, Ա. Խոստիկյան, Ջ. Բաբայան, Հ. Հունանյան, Գ. Կարապետյան, Ա. Ղուկասյան, Ն. Պողոսյան, Հ. Հակոբյան, Հ. Կոստանյան, Ռ. Մկրտչյան, Ա.Գեւորգյան:

Գյուղացի փոքրիկ տղան երազում է նմանվել էպոսի հերոս Դավթին, որի անունը կրում է ինքը: