Այսպէս է ասում Տէրը. Որդեա՛կ, պահի՛ր իմ խօսքերը եւ օր ու գիշեր դրանց մասի՛ն մտածիր իբրեւ հարազատ որդի եւ ազնիւ ժառանգ, իսկ նա, ով չի նորոգում եւ բարձրացնում նախնիների առաքինութիւնը, նա ամօթ եւ նախատինք է իր պապերի համար եւ մի նոր անէծք: ՍԻՐԱՔ ; 20 ,28

Հայ եկեղեցին եւ հայ երիտասարդը դէմ առ դէմ․ Յամառութիւնը Մահուան Նախադուռն Է

Ճշմարտութեան որո՞ւ քով պահուած ըլլալը դժուար է հաստատել: Որովհետեւ ամէն մարդ տրամադիր է ճշմարտութեան սեփականատէրը դառնալու, յայտարարելով, թէ ճշմարտութիւնը ամբողջութեամբ միայն իր մօտ կը գտնուի: Զարմանալի երեւոյթը այն է սակայն, որ ճշմարտութիւնը սեփականացնելու ջերմ փափաք ունեցողներէն ոչ ոք պատրաստ է անոր «գինը» վճարելու: Այլ խօսքով, անոնք կ’ուզեն ձրիաբար տիրանալ այդ մեծ գանձին, որ ճշմարտութիւն կը կոչուի:

Աւետարանին մէջ արձանագրուած Յիսուսի մտածողութիւնը ճշմարտութեան մասին յստակ ուղղութիւն մը ունի: Այնտեղ նշուած է նախ՝ ճշմարտութեան բացարձակ հանգամանքը, որ Աստուծոյ կերպարով ներկայացուած է. բացարձակ ճշմարտութիւնը Աստուած Ի՛նք է: Բնականօրէն, այս կեանքի մէջ ալ կան ճշմարտութեան չափանիշներ, սակայն բոլորն ալ յարաբերական են: Ճշմարտութիւն՝ յարաբերաբար տուեալ երեւոյթի մը:

Իրենց լսածն ու գիտցածը բացարձակ ճշմարտութիւն ճանչնալէ բացի, ոմանք կը պնդեն անոր վրայ, առանց նկատի ունենալու այլոց կարծիքը այդ մասին: Երկու տարբեր կերպերով կը կիրարկուի այս. առաջին՝ տգիտօրէն, եւ երկրորդ՝ գիտակցաբար: Երկու պարագաներուն ալ, կիրարկուած արարքը յամառութիւն բառով ծանօթ է: Երկուքին միջեւ կան տարբերութիւններ, որոնք թէպէտ աննշմարելի են, սակայն որոշ գունաւորում մը կու տան յամառութեան տուեալ տեսակին:

Բոլորին ծանօթ կենդանիի մը բնազդային մէկ յատկանիշը նկատի ունենալով, զայն յամառութեան բացառիկ օրինակ իբրեւ կը մէջբերեն յաճախ: Էշն է այդ կենդանին, եւ իշուն յամառութիւնը միշտ ալ չափանիշ նկատուած է, նոյն կացութեան մէջ գտնուող ոեւէ մէկը ներկայացնելու պարագային: Դժբախտաբար, համեմատութիւնը մարդուն եւ այդ անասունին միջեւ առակագիրներուն ճամբով հասած է մեզի: Ընդհանրապէս առակագիրներ բնութեան, կենդանական աշխարհին ու շրջապատի երբեմն անկենդան իրերու կարգ մը յատկանիշերը կը համեմատեն մարդկային սովորութիւններուն հետ, եւ յաճախ անյարմար կացութիւններ կը ստեղծուին: Այսպէս, տգեղ տեսք ու ձայն ունեցող մարդը կը համեմատուի ագռաւին հետ: Խաբեբան՝ աղուէսին հետ, ծաղրածուն՝ կապիկին հետ, հսկան՝ փիղին հետ, եւայլն: Անշուշտ լաւ յատկանիշներն ալ նկատի կ’առնուին, մարդոց լա՛ւ յատկութիւնները մատնանշելու համար: Վատ սովորութիւններու շարքին կը յիշուի էշը, իր չափազանց յամառութեան պատճառաւ:

Մեր նպատակը անարգական ածական յօրինել չէ՛, այլ արդէն իսկ օգտագործուող համեմատական պատկեր մը յօրինակ այլոց ներկայացնելը, դաստիարակչական իմաստով: Հիմա անդրադառնանք յամառութեան երկու տեսակներուն.

Առաջին տեսակը, որ տգիտօրէն կիրարկուող յամառութիւնն է, աւելի զօրեղ ու անյետադարձ տեսակն է այս ախտին, որ միաժամանակ ինքնակործան է: Յաճախ օրինակը կը տրուի բարոյական պատմուածքի մէջ յիշուած խեղդուող անձին, որ իր յամառութեան իբր նշան, ջրամոյն վիճակով, ձեռք վեր կը բարձրացնէ ու ցուցամատն ու միջնեմատը մկրատի շեղբերուն օրինակով բանալ-գոցելով, կը պնդէ իր տեսակէտին վրայ: Մկրատը, որուն շեղբերը միայն մէկ ուղղութեամբ ու յարատեւ միեւնոյն շարժումը կը կատարեն, յամառութեան խորհրդանիշ է դարձեալ: Այդպէս ալ ուրեմն, տգիտօրէն իր գիտցածը պնդողը մեքենական սովորութիւն մըն է, որ կը կիրարկէ, առանց կարենալ թափանցելու ուրիշներու տալիք բացատրութեան:

Երկրորդ՝ գիտակցաբար իր յամառութիւնը կիրարկողը վատագոյն է, քան առաջինը: Ճիշդ է, առաջինը աւելի զօրեղ է, որովհետեւ տարբեր ընելիք չկայ անոր համար, բայց միայն իր գիտցածին վրայ պնդել: Մինչ գիտակցաբար յամառ եղողը կրնայ թերեւս պահ մը լսել ուրիշներուն ըսածը, առանց սակայն գործադրելու զայն: Որովհետեւ նման անձեր որոշա՛ծ կ’ըլլան իրենց տեսակէտին վրայ պնդել: Անոնք երբեմն կ’անդրադառնան, թէ ուրիշներուն կարծիքը աւելի տրամաբանական ըլլալ կը թուի, սակայն չեն ուզեր հաւատք ընծայել անոնց: Ուրեմն այս երկրորդ տեսակին պարագային կայ յամառութիւնը կիրարկելու որոշում մը, հաստատ կարծիք մը, նոյնիսկ սխալ, սակայն անձին կողմէ ընդունելի եւ անփոփոխելի տեսակէտ մը…:

«Սեւին սապոնն ինչ կ’անի, խեւին խրա՛տը» առածը արդէն հանրածանօթ է: Բարեբախտաբար անցեալին չկային այսօրուան ցեղային հաւասարութեան պաշտպանները, այլապէս սոյն առածին հեղինակը թերեւս խարոյկի կը դատապարտէին, անոր մէջ ցեղային խտրականութիւն տեսնելով:

Սեւամորթը ինչքան ալ օճառ գործածէ, մորթին գոյնը պիտի չկարենայ սպիտակացնել, իսկ անխելքին տրուած խրատը օգուտ մը կրնա՞յ ունենալ: Յամառութիւնն ալ անխելքութեան համազօր երեւոյթ մըն է: Յաճախ չէ՞ք նկատած, որ երբ յամառ անձի մը խրատ տալէ յոգնած, անոր բարիքը մտածողներ, ի վերջոյ անխելք կը կոչեն զայն: Այո՛, որոշ չափով անխելքութիւն է լսել խրատը եւ ականջ չտալ անոր ու շարունակել սխալին մէջ մնալ: Առակներու գիրքին հեղինակը, կեանքի փորձառութեամբ հարուստ, հետեւեալ հաստատումը կը կատարէ. «Իմաստունին խրատ տուր, եւ աւելի՛ իմաստուն պիտի ըլլայ. արդար մարդուն սորվեցուր, ու իր իմաստութիւնը պիտի աւելցնէ» (Առ. 9.9): Իսկ այլ տեղ մը դարձեալ կ’ըսէ. «Խրատ մերժողը իր հոգին կ’անարգէ. բայց յանդիմանութիւն մտիկ ընողը խելք կը վաստկի» (Առ. 15.32):

Յամառութիւնը մահուան նախադուռն է: Սովորական հաստատում մը չէ՛ այս: Որովհետեւ մտածել կու տայ այն մեծ սխալին՝ յամառութեան մասին, զոր գործադրելով, մարդ մահուան կ’առաջնորդուի: Մահերու միջեւ ալ որոշ տարբերութիւններ կան: Այսպէս, արկածահար մահ, գիտակցական մահ՝ որ անմահութիւն է, առողջութեան քայքայման հետեւանքով հասած մահ եւ այլ տեսակի մահեր: Սակայն ամէնէն կսկծալի մահուան տեսակն է անձնասպանականը, որուն հեղինակը, ենթական ու գործադրողը միեւնոյն անձը կ’ըլլան: Յամառութիւնը դէպի «անձնասպանութիւն» առաջնորդող ճամբան ըլլալով, կը դառնայ նախադուռը մահուան:

Բոլոր ադամորդիները երկու ականջ ունին իրենց գլխուն աջ ու ձախ կողմերուն ամրացուած: Ոմանք միայն բամբասանք կը սիրեն լսել ու ատով ալ կը հաճոյանան: Այդպիսիներուն մօտ աւելի յաճախ նկատելի է յամառութեան երեւոյթը, երբ իրենց ատած անձին մասին բացայայտուող ճշմարտութիւնը չեն ուզեր գիտնալ: Այլ յամառօրէն կը շարունակեն պնդել իրենց տեսակէտը անոր մասին, որ կրնայ սխալ ըլլալ: Աւելի՛ դրական պիտի ըլլար այդ ականջները բանա՜լ, ո՛չ թէ բամբասանքի ունկնդրութեան, այլ իրենց յամառութիւնը նուազեցնելու համար…:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՐՔ. ՉԻՖԹՃԵԱՆ

Աղբյուր՝ Archivioradiovaticana.va